Merujuk kepada kiriman Facebook Nordanial Hamzah bertarikh 16 Jun 2026
Belum pun reda kontroversi yang memaksa Setiausaha Akhbar (SUA) Menteri Besar Negeri Sembilan memohon maaf selepas menggelar Anthony Loke sebagai "Undang Kelima", muncul pula kenyataan baharu yang mencetuskan tandatanya tentang keupayaan SUA Aminuddin, Shahir Mohd Shah memahami tentang institusi adat Negeri Sembilan. Ketika menjadi tetamu dalam podcast Caprice, beliau menyatakan bahawa kedudukan Undang Luak Sungai Ujong dan Undang Luak Rembau berada dalam keadaan kosong.
Bagi ramai pemerhati, isu ini bukan lagi sekadar kesilapan komunikasi. Ia mula menimbulkan kebimbangan apabila kenyataan yang dibuat secara terbuka dilihat tidak selari dengan dokumen rasmi dan perkembangan kes yang masih berjalan di mahkamah. Lebih membimbangkan, ia melibatkan institusi adat yang mempunyai kedudukan penting dalam struktur pemerintahan Negeri Sembilan.
Dalam kiriman Facebooknya, Nordanial Hamzah mengingatkan bahawa kedudukan Undang Luak Sungai Ujong masih berkait dengan saman pemula yang difailkan oleh Undang Yang Empat, Tunku Besar Tampin dan Dato' Shahbandar terhadap beberapa pihak termasuk Dewan Keadilan dan Undang (DKU) serta kerajaan negeri. Mahkamah pula telah menetapkan status quo sehingga kes tersebut diputuskan. Selagi proses perundangan itu belum selesai, sebarang dakwaan mengenai perubahan status jawatan berkenaan akan terus mengundang pertikaian.
Lebih menarik perhatian ialah dakwaan bahawa kedudukan Undang Luak Rembau juga dianggap kosong. Nordanial Hamzah mengemukakan dokumen rasmi yang ditandatangani oleh Setiausaha Dewan Keadilan dan Undang Negeri Sembilan, Raja Norazli Raja Nordin, yang menyatakan bahawa mesyuarat DKU pada 4 Julai 2025 telah menerima, mengiktiraf dan mengesahkan pelantikan Tuan Haji Abd Rahim Yasin sebagai YTM Dato' Sedia Raja, Undang Luak Rembau Ke-22. Surat yang sama turut menyebut bahawa pelantikan tersebut berkuat kuasa pada tarikh berkenaan.
Di sinilah timbul percanggahan yang sukar diketepikan serta menampakkan SUA Aminnuddin tersasar jauh samada dengan sengaja atau beliau tidak arif tentang Adat Perpatih atau isu yang sedang berlaku di Negeri Sembilan. Jika DKU sendiri pernah mengesahkan pelantikan tersebut melalui dokumen rasmi, mengapa pula kedudukan itu digambarkan sebagai kosong dalam penjelasan kepada umum? Perbezaan antara kenyataan awam dan rekod rasmi inilah yang menjadi punca utama perdebatan.
Kontroversi ini juga tidak boleh dipisahkan daripada insiden "Undang Kelima" yang berlaku sebelum ini. Ketika itu, kenyataan yang mengaitkan Anthony Loke dengan gelaran tersebut mengundang kecaman kerana dianggap tidak menghormati kedudukan Undang Yang Empat dalam sistem Adat Perpatih Negeri Sembilan. Permohonan maaf yang dibuat sepatutnya menjadi peringatan bahawa isu berkaitan institusi adat memerlukan tahap ketelitian yang jauh lebih tinggi berbanding perbahasan politik biasa.
Namun apabila kontroversi kedua muncul dalam tempoh yang singkat dan masih melibatkan institusi yang sama, perhatian masyarakat mula beralih kepada isu yang lebih besar. Dalam pentadbiran kerajaan, Setiausaha Akhbar bukan sekadar pegawai komunikasi. Beliau membawa suara, imej dan kredibiliti pentadbiran kepada rakyat. Apabila kenyataan yang dikeluarkan berulang kali menjadi polemik, kesannya tidak lagi terhad kepada individu tersebut, sebaliknya turut memberi kesan kepada persepsi terhadap kepimpinan yang diwakilinya.
Inilah sebabnya mengapa isu ini semakin sukar dipandang sebagai kesilapan individu semata-mata. Rakyat menilai sesebuah kerajaan bukan hanya melalui projek pembangunan atau pencapaian pentadbiran tetapi juga melalui ketepatan maklumat yang disampaikan kepada umum. Apabila kenyataan rasmi dilihat bercanggah dengan dokumen yang pernah dikeluarkan oleh pihak berautoriti sendiri, keyakinan terhadap keupayaan pentadbiran untuk mengurus isu sensitif akan mula terhakis.
Institusi Undang bukan milik mana-mana parti politik dan bukan alat untuk membina naratif yang memihak kepada sesiapa. Ia adalah warisan pemerintahan yang menjadi sebahagian daripada identiti Negeri Sembilan. Oleh sebab itu, setiap kenyataan yang menyentuh soal pelantikan, pengiktirafan atau kedudukan institusi tersebut perlu berasaskan fakta yang tepat dan boleh dipertanggungjawabkan.
Apa yang berlaku hari ini bukan lagi sekadar isu salah cakap. Ia telah berkembang menjadi ukuran terhadap tahap ketelitian dan kredibiliti pentadbiran kerajaan negeri. Dalam politik, satu kesilapan mungkin boleh dimaafkan. Namun apabila kontroversi yang hampir sama terus berulang melibatkan institusi yang sama, rakyat akhirnya akan menilai sama ada ia berpunca daripada kelemahan individu atau mencerminkan kelemahan yang lebih besar dalam pentadbiran itu sendiri.