Kira-kira sejam sebelum tengah malam, Datuk Seri Aminuddin Harun berdiri di bawah anjung kediaman rasminya di Seremban untuk mengumumkan pembubaran Dewan Undangan Negeri (DUN).
Menteri Besar itu kelihatan gugup apabila tersasul ketika bercakap kepada media. Beliau pada mulanya berkata telah menghadap Yang di-Pertuan Besar pada jam 8.30 pagi sebelum membetulkan kenyataannya bahawa pertemuan itu sebenarnya berlaku pada jam 8.30 malam bagi mendapatkan perkenan untuk membubarkan DUN Negeri Sembilan.
Beliau juga dilihat agak keliru mengenai tarikh pembubaran sehingga terpaksa mendapatkan penjelasan daripada individu yang berada di sebelahnya.
Aminuddin mengelak daripada menjawab soalan media sama ada pembubaran tersebut sah atau tidak susulan dakwaan bahawa pembubaran DUN memerlukan perkenan bukan sahaja daripada Yang di-Pertuan Besar, Tuanku Muhriz Tuanku Munawir, malah juga daripada Undang Yang Empat.
Aminuddin kini berada di tengah-tengah krisis politik paling serius dalam sejarah Negeri Sembilan.
Krisis diraja yang mempertemukan Yang di-Pertuan Besar dengan para Undang telah meletakkan kerajaan negeri dalam keadaan tidak menentu, menyebabkan Menteri Besar tidak mempunyai banyak pilihan selain mendapatkan mandat baharu daripada rakyat.
Tempoh tersebut merupakan saat yang penuh tekanan buat Aminuddin walaupun beliau terus tersenyum sepanjang sidang media, sedangkan kebanyakan individu di sekelilingnya kelihatan amat bimbang.
Sama ada beliau seorang pelakon yang baik atau tidak menyedari bahawa malam tersebut hanyalah permulaan kepada ribut yang bakal melanda.
Ketika rakyat Negeri Sembilan masih cuba memahami implikasi pilihan raya mengejut yang diumumkan sehari sebelumnya, satu lagi kejutan besar berlaku apabila seorang Yang di-Pertuan Besar baharu, Tunku Nadzaruddin Tuanku Ja'afar, diumumkan.
Tunku Nadzaruddin yang berusia 66 tahun dan berpenampilan bangsawan merupakan putera bongsu kepada Almarhum Tuanku Ja'afar Tuanku Abdul Rahman, bekas Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan.
Baginda sepatutnya mengangkat sumpah di kediaman rasmi Tunku Besar Tampin, seorang pembesar kanan yang mempunyai hubungan rapat dengan Undang Yang Empat.
Bagaimanapun, berlaku pertelingkahan di luar pintu masuk kediaman tersebut apabila pasukan polis menghalang rombongan yang terdiri daripada tiga Undang, Tunku Besar Tampin serta Tan Sri Dr Rais Yatim, yang dianggap sebagai antara tokoh paling berautoriti mengenai sistem Adat Perpatih Negeri Sembilan, daripada memasuki kawasan berkenaan.
Mereka akhirnya dibenarkan masuk, namun individu utama ketika itu, Tunku Nadzaruddin, tidak dapat menyertai mereka kerana menurut Rais, pihak polis tidak membenarkan baginda meninggalkan hotel tempat baginda menginap.
Keadaan itu menjelaskan mengapa rombongan berkenaan terpaksa meneruskan agenda mereka di sebuah hotel di Melaka, tempat Tunku Nadzaruddin yang mengenakan baju Melayu berwarna ungu muda serta menyisipkan keris di pinggang akhirnya mengangkat sumpah.
Sementara itu, Yang di-Pertuan Besar yang sedang memerintah, yang dikenali dengan rambut putih serta misai tebalnya, menerima sokongan yang amat diperlukan daripada Perdana Menteri yang pada asasnya menyatakan bahawa Putrajaya tidak mengiktiraf Yang di-Pertuan Besar yang baharu diumumkan itu.
Datuk Seri Anwar Ibrahim sebelum ini memainkan peranan penting dalam usaha gencatan senjata antara Thailand dan Kemboja. Beliau sebenarnya boleh menggunakan pengalaman serta pengaruhnya untuk membantu memudah cara penyelesaian dalam konflik diraja ini.
“Agak sukar untuk rakyat biasa memahami keadaan ini, namun semakin lama ia berlarutan, semakin besar kesan buruk terhadap institusi negeri.
“Amat menyedihkan apabila pihak-pihak yang bertelagah tidak dapat duduk semeja untuk berbincang. Salah satu pihak perlu berundur sedikit, namun pada pandangan saya, keadaan ini mungkin sudah sampai ke titik yang sukar untuk dipulihkan,” kata peguam dan penganalisis politik Ivanpal S. Grewal.
Sesetengah pengulas yang mengkritik perkembangan tersebut turut memperlekehkan pengisytiharan seorang Yang di-Pertuan Besar baharu.
Namun, bekas guru besar Kamarulzaman Habibur Rahman berkata ramai pihak di luar Negeri Sembilan tidak memahami bahawa negeri ini wujud dalam dua kerangka yang berbeza.
“Terdapat undang-undang perlembagaan yang mengatur pentadbiran negeri, dan terdapat sistem Adat Perpatih yang unik yang membentuk budaya serta tradisi masyarakat kami,” katanya.
Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan tidak memperoleh kedudukan secara automatik seperti institusi diraja di negeri-negeri lain.
Di bawah sistem Adat Perpatih, Undang Yang Empat mempunyai kuasa memilih Yang di-Pertuan Besar daripada dua keturunan diraja tertentu. Dalam perlembagaan negeri, mereka juga diiktiraf sebagai pemerintah bersama (co-rulers) yang mempunyai kuasa tersendiri.
Cadangan mengadakan pilihan raya baharu dilihat sebagai jalan keluar kepada kemelut ini.
Memandangkan Pakatan Harapan memberikan sokongan kepada Tuanku Muhriz, kemenangan besar Pakatan dalam pilihan raya negeri berpotensi mengukuhkan kedudukan sokongan tersebut.
“Sebahagian daripada legitimasi seseorang pemerintah datang daripada sokongan dan kasih sayang rakyat. Siapa yang diiktiraf oleh rakyat sebagai pemerintah mereka merupakan faktor penting yang melangkaui undang-undang dan tradisi,” kata Ivanpal.
Pakatan juga memerlukan calon baharu untuk jawatan Menteri Besar memandangkan semakin jelas bahawa tanggungjawab tersebut terlalu besar untuk dipikul oleh Aminuddin.
Persoalannya, adakah pembubaran DUN dibuat mengikut kehendak Perlembagaan Negeri?
Menurut pelbagai laporan, pembubaran DUN memerlukan perkenan Yang di-Pertuan Besar serta Undang Yang Empat.
Adakah pilihan raya negeri akan berlangsung tanpa kontroversi baharu?
Pertembungan ego, maruah dan cita-cita politik dilihat semakin ketara, dengan kedua-dua pihak enggan berundur atau mencari titik persamaan. Serangan balas antara satu sama lain juga hanya menambahkan jurang perpecahan.
UMNO memilih untuk berada di belakang tabir selepas menerima kritikan kerana menarik sokongan terhadap Menteri Besar, namun keadaan itu tidak menghalang tuduhan bahawa parti tersebut sedang mengambil kesempatan daripada krisis yang berlaku.
Pada masa yang sama, UMNO mungkin sama kelirunya dengan rakyat biasa mengenai arah tuju krisis ini serta kesannya terhadap sentimen pengundi.
Buat masa ini, masih sukar untuk dipastikan sama ada Tunku Nadzaruddin merupakan Yang di-Pertuan Besar yang baharu atau sama ada Tuanku Muhriz masih merupakan pemerintah yang sah.
Seorang mendapat sokongan Putrajaya, manakala seorang lagi telah diisytiharkan oleh Undang Yang Empat.
Namun begitu, kedua-duanya sukar memperoleh mandat moral sepenuhnya selagi konflik ini terus berlarutan.
Tags
PRNNegerisembilan