Apabila pelaburan masuk ke negara ini, kerajaan sering mengangkatnya sebagai hasil kerja keras kepimpinan. Apabila ekonomi menunjukkan pertumbuhan, ia dikaitkan dengan kejayaan dasar kerajaan. Apabila agensi berkaitan kerajaan mencatat keuntungan berbilion ringgit, angka tersebut pula dijadikan bukti bahawa pentadbiran sedang berada di landasan yang betul.
Namun apabila sesuatu pelaburan bermasalah dan wang rakyat terdedah kepada kerugian, bahasa yang digunakan tiba-tiba berubah. Kerajaan dikatakan tidak mencampuri urusan pelaburan. Keputusan kononnya dibuat sepenuhnya oleh pengurusan profesional, lembaga dan panel pelaburan yang bebas.
Apa yang rakyat marah adalah, jika keuntungan boleh diraikan sebagai kejayaan kerajaan, mengapa kerugian pula dianggap sebagai urusan pihak lain?
Memang benar Perdana Menteri atau Menteri Kewangan tidak perlu memilih setiap saham, syarikat atau projek yang mahu dilaburkan oleh KWAP. Menteri juga tidak sepatutnya menentukan setiap keputusan pelaburan harian kerana campur tangan politik secara langsung boleh merosakkan profesionalisme dan membuka ruang kepada penyalahgunaan kuasa.
Namun jangan kelirukan rakyat. Tidak campur tangan dalam urusan harian tidak bermaksud kerajaan langsung tiada tanggungjawab.
KWAP bukan syarikat swasta yang bergerak tanpa kaitan dengan kerajaan. KWAP ditubuhkan melalui undang-undang, berada dalam kerangka Kementerian Kewangan dan mengurus dana persaraan rakyat yang nilainya hampir RM200 bilion. Wang sebesar itu tidak boleh diurus hanya dengan alasan bahawa kerajaan tidak masuk campur.
Kerajaan mungkin tidak memilih setiap pelaburan tetapi kerajaan tetap bertanggungjawab memastikan mereka yang diberi kuasa benar-benar layak, berintegriti dan dipantau dengan ketat. Kuasa boleh diberikan kepada lembaga dan panel pelaburan tetapi tanggungjawab terhadap sistem tadbir urus tetap tidak boleh dipisahkan daripada kerajaan.
Lebih penting, Akta Kumpulan Wang Persaraan 2007 sendiri menunjukkan bahawa Panel Pelaburan KWAP tidak bergerak secara mutlak bebas. Peruntukan dalam Akta 662 menyebut bahawa panel pelaburan tertakluk kepada sekatan dan batasan tertentu, manakala dalam keadaan tertentu pelaburan memerlukan kelulusan Menteri.
Maknanya jelas. Kerajaan mungkin tidak menentukan setiap pelaburan secara terus tetapi undang-undang tetap memberi peranan kepada Menteri dalam struktur kelulusan dan pengawasan KWAP.
Oleh itu, dakwaan bahawa kerajaan langsung tiada kaitan dengan urusan pelaburan KWAP adalah terlalu mudah dan boleh mengelirukan rakyat.
Soalnya bukan sama ada Menteri memilih saham tertentu. Soalnya ialah sama ada Menteri menggunakan kuasa yang ada untuk memastikan setiap pelaburan dinilai dengan teliti, risikonya difahami dan mereka yang membuat keputusan benar-benar dipantau.
Lembaga KWAP pula bukan sekadar nama yang dicetak dalam laporan tahunan. Mereka bukan hadir ke mesyuarat, mendengar pembentangan, mengangguk dan pulang tanpa memikul sebarang tanggungjawab. Lembaga bertanggungjawab terhadap strategi, pengurusan, kawalan dalaman, tadbir urus dan risiko. Panel pelaburan pula bertanggungjawab menilai dasar, cadangan pelaburan dan tahap risiko sebelum sesuatu keputusan dibuat.
Apabila satu pelaburan menimbulkan kerugian besar, rakyat berhak mengetahui siapa yang membawa cadangan tersebut, siapa yang menilai, siapa yang menyokong, siapa yang meluluskan dan apakah risiko yang telah dibentangkan. Rakyat juga berhak mengetahui sama ada terdapat amaran awal, siapa yang menerima laporan dan apakah tindakan yang diambil selepas masalah mula dikesan.
Inilah maksud akauntabiliti. Bukan sekadar mencari siapa yang menandatangani kertas terakhir, tetapi mengenal pasti siapa yang gagal bertanya soalan penting sebelum wang rakyat dilaburkan.
Kerajaan mungkin berkata sesuatu pelaburan telah melalui proses audit dan semakan firma antarabangsa. Namun nama besar firma audit bukan jaminan bahawa semuanya selamat. Audit boleh gagal, maklumat boleh dimanipulasi, dokumen boleh mengelirukan dan penipuan tetap boleh berlaku walaupun proses kelihatan lengkap di atas kertas.
Sekiranya auditor gagal mengesan masalah, audit itu perlu disemak. Sekiranya syarikat memberikan maklumat palsu, pihak terbabit mesti disiasat. Sekiranya pengurusan KWAP gagal mengenal pasti risiko, kelemahan itu mesti dijelaskan. Sekiranya amaran diketepikan, pihak yang mengetepikannya perlu menjawab.
Firma audit tidak boleh dijadikan perisai untuk melepaskan tanggungjawab. Tanggungjawab akhir tetap terletak pada mereka yang membuat keputusan dan mereka yang mengawasi keputusan tersebut.
Ada juga pemimpin yang cuba menenangkan rakyat dengan berkata KWAP masih mencatat keuntungan besar secara keseluruhan. Hujah itu mungkin menunjukkan bahawa institusi tersebut masih stabil tetapi ia tidak menjawab persoalan sebenar.
Jika sebuah bank untung berbilion ringgit, satu transaksi mencurigakan tetap perlu disiasat. Jika sebuah syarikat mencatat keuntungan besar, satu keputusan cuai tetap perlu dipersoalkan. Begitu juga dengan KWAP. Keuntungan keseluruhan tidak boleh digunakan untuk menutup kelemahan dalam satu pelaburan tertentu.
Dana persaraan bukan wang lebihan. Ia bukan duit eksperimen dan bukan modal permainan. Ia ialah amanah kepada pesara, penjawat awam serta keluarga mereka.
Persoalan sama ada Menteri Kewangan pernah menghadiri mesyuarat KWAP sememangnya perlu dijawab.
Jika Menteri tidak hadir, adakah beliau menerima taklimat? Jika laporan diterima, apakah tindakan yang dibuat? Jika kelulusan Menteri diperlukan, atas dasar apa kelulusan itu diberikan? Jika tiada laporan sampai kepada Menteri, mengapa sistem pengawasan begitu lemah?
Jadi, soalan sebenar bukan sekadar sama ada Anwar Ibrahim pernah menghadiri mesyuarat KWAP. Soalan yang lebih besar ialah apakah bentuk pengawasan yang dilaksanakan oleh Menteri Kewangan terhadap sebuah agensi yang mengurus hampir RM200 bilion dana persaraan rakyat.
Masalahnya bukan sekadar satu pelaburan. Masalah yang lebih besar ialah budaya politik yang mahu mengambil kredit ketika untung, tetapi mencuci tangan ketika rugi.
Dalam isu KWAP, rakyat tidak mahu sekadar diberitahu bahawa pencen masih selamat. Rakyat mahu mengetahui apa sebenarnya berlaku. Adakah berlaku kecuaian? Adakah usaha wajar gagal? Adakah maklumat disembunyikan? Adakah terdapat konflik kepentingan? Adakah kawalan dalaman lemah? Adakah sesiapa mengabaikan amaran?
KWAP bukan milik lembaga. KWAP bukan milik pengurusan. KWAP juga bukan milik kerajaan yang sedang memerintah. KWAP memegang amanah rakyat.
Tidak campur tangan bukan bermaksud tidak perlu tahu. Tidak hadir mesyuarat bukan bermaksud tidak perlu memantau. Tidak menandatangani setiap kertas bukan bermaksud boleh lepas tangan.
Apabila sebuah agensi mengurus hampir RM200 bilion wang rakyat, alasan tidak tahu bukan satu pembelaan. Ia mungkin menjadi bukti bahawa pengawasan telah gagal.
Apabila keuntungan diraikan sebagai kejayaan kerajaan, kerugian tidak boleh tiba-tiba dianggap urusan orang lain.
