Dalam politik, ada kesilapan yang boleh diperbetulkan dengan penjelasan. Ada juga kesilapan yang boleh diselesaikan dengan permohonan maaf. Namun terdapat keadaan tertentu yang membuka perbahasan lebih besar daripada individu yang terlibat. Kontroversi gelaran "Tok Undang" atau "Undang Kelima" terhadap Anthony Loke termasuk dalam kategori itu.
Pada pandangan sesetengah pihak, ia mungkin sekadar ungkapan spontan yang tidak perlu diperbesarkan. Namun bagi Negeri Sembilan, isu ini menyentuh sesuatu yang jauh lebih mendalam daripada sekadar pilihan kata. Ia melibatkan persepsi terhadap institusi adat yang menjadi asas kepada identiti negeri itu sendiri.
Institusi Undang bukan sekadar warisan sejarah. Ia merupakan sebahagian daripada struktur tradisi yang membentuk Negeri Sembilan sejak berabad lamanya. Kedudukannya tidak dibina melalui populariti politik, pengaruh media sosial atau kemenangan pilihan raya. Sebaliknya, ia berdiri sebagai simbol kesinambungan adat, budaya dan kedaulatan yang dihormati merentasi generasi.
Atas sebab itu, penggunaan gelaran "Undang Kelima" terhadap seorang ahli politik mengundang reaksi yang berbeza daripada kontroversi politik biasa. Isu utamanya bukan sama ada gelaran itu diberikan sebagai pujian atau sindiran. Yang menjadi perhatian ialah mengapa seorang pemimpin politik perlu dikaitkan dengan institusi adat yang mempunyai kedudukan tersendiri dalam sistem kenegaraan Negeri Sembilan.
Politik moden sering melahirkan budaya pemujaan individu. Semakin besar pengaruh seseorang pemimpin, semakin ramai yang cenderung meletakkannya pada kedudukan yang melangkaui peranan politik biasa. Lambat-laun, kekaguman terhadap individu boleh mewujudkan tanggapan bahawa pengaruh politik seseorang itu setanding dengan institusi yang sepatutnya kekal bebas daripada percaturan politik.
Apabila keadaan itu berlaku, garis pemisah antara penghormatan terhadap institusi dan penghormatan terhadap individu mula menjadi kabur. Inilah sebab mengapa isu ini tidak boleh dipandang ringan.
Malangnya, seperti kebanyakan polemik politik di negara ini, perdebatan segera tersasar kepada siapa yang memulakan penggunaan gelaran tersebut. Ada yang berhujah bahawa istilah itu telah lama digunakan dalam media sosial, manakala ada pula yang mengemukakan tangkap layar lama bagi membuktikan pihak lawan pernah menggunakan istilah yang sama.
Namun cubaan mengalihkan perhatian kepada pihak lain tidak menyelesaikan isu yang sedang diperkatakan. Sebagai Setiausaha Akhbar kepada Menteri Besar Negeri Sembilan, Ahmad Shahir seharusnya memahami bahawa tindakan yang dipersoalkan ialah penggunaan gelaran tersebut dalam satu majlis rasmi, bukannya siapa yang didakwa memulakan "gurauan" itu di media sosial.
Jika benar gelaran berkenaan pernah digunakan oleh pihak lain sebelum ini, mereka juga tidak terkecuali daripada kritikan. Namun hakikat bahawa orang lain pernah melakukannya tidak boleh dijadikan alasan untuk mengulangi perkara yang sama. Dalam soal melibatkan institusi adat, standard yang digunakan sepatutnya lebih tinggi daripada sekadar mencari siapa yang bersalah terlebih dahulu.
Yang lebih penting ialah keberanian untuk mengakui bahawa sesuatu tindakan itu tidak wajar tanpa perlu menuding jari kepada orang lain bagi mengurangkan tanggungjawab sendiri. Dalam isu seperti ini, kepimpinan diukur bukan melalui kemampuan mencari alasan, tetapi melalui kesediaan menerima tanggungjawab.
Inilah realiti baharu politik Malaysia. UMNO cuba mempertahankan prinsip tanpa menjejaskan kestabilan gabungan namun UMNO tidak mahu dianggap bersubahat di dalam krisis istana. DAP pula perlu memahami bahawa sensitiviti terhadap institusi adat tidak boleh dinilai semata-mata melalui lensa politik. Pada masa yang sama, mana-mana pihak tidak seharusnya mengambil kesempatan dengan menukar isu yang melibatkan institusi kepada modal kempen politik.
Pendekatan yang paling matang bukanlah menentukan siapa yang paling bersalah tetapi menetapkan satu garis yang jelas untuk semua pihak. Institusi adat tidak wajar dijadikan bahan sindiran, alat propaganda atau simbol untuk menggambarkan kebesaran mana-mana tokoh politik, walau sebesar mana pengaruhnya.
Pada akhirnya, institusi yang dihormati bukan wujud untuk mengangkat ahli politik. Sebaliknya ahli politik yang sepatutnya menunjukkan penghormatan kepada institusi.
Hari ini mungkin yang diperdebatkan hanyalah gelaran "Undang Kelima". Namun hakikat sebenar jauh lebih besar daripada itu. Ia berkaitan sejauh mana masyarakat sanggup mempertahankan sempadan yang memisahkan institusi adat daripada percaturan politik harian.
Sebuah negeri tidak kehilangan maruah apabila seorang individu melakukan kesilapan tetapi maruah itu mula terhakis apabila institusi yang menjadi lambang identitinya dinilai berdasarkan kepentingan politik, bukannya penghormatan yang sewajarnya.
Apabila keadaan itu berlaku yang rugi ialah Negeri Sembilan sendiri.