Ramai hari ini terlalu cepat menghukum. Terlalu cepat melabel orang sebagai derhaka hanya kerana mereka cuba memahami apa yang sebenarnya berlaku dalam krisis takhta Negeri Sembilan.
Persoalannya, adakah kita benar-benar faham sistem pemerintahan Negeri Sembilan?
Negeri Sembilan bukan seperti yang disangka ramai. Negeri ini bukan monarki mutlak. Yang di-Pertuan Besar bukan pemerintah yang mempunyai kuasa mutlak untuk membuat segala keputusan seorang diri.
Di Negeri Sembilan, kuasa dikongsi.
Kuasa Yang di-Pertuan Besar bergerak bersama Undang Berempat dan Tunku Besar Tampin. Sebab itulah pelantikan Yang di-Pertuan Besar sendiri memerlukan persetujuan sebulat suara Undang Berempat.
Kalau kuasa melantik ada pada mereka bersama, logiknya kuasa untuk bertindak apabila berlaku pelanggaran adat dan perlembagaan juga bukan terletak pada seorang individu sahaja.
Ramai bertanya, kenapa bekas Yang di-Pertuan Besar ke-11 diturunkan daripada takhta?
Jawapannya mudah.
Jika benar berlaku pelanggaran terhadap Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri 1959, maka tindakan yang diambil adalah mengikut saluran yang telah diwujudkan oleh adat dan perlembagaan negeri itu sendiri.
Namun ada yang mahu semua perkara didedahkan kepada umum. Mahu semua minit mesyuarat dibuka. Mahu semua perbincangan istana disiarkan kepada rakyat.
Logikkah?
Institusi diraja mempunyai maruah. Adat mempunyai batas. Tidak semua perkara boleh dijadikan tontonan awam dan bahan perdebatan media sosial.
Tetapi satu perkara yang rakyat perlu faham...
Bekas Yang di-Pertuan Besar tetap berdarah raja.
Kedudukan sebagai pemerintah boleh berubah mengikut adat dan peraturan, tetapi keturunan dan darah diraja tidak akan hilang.
Sebab itu rakyat Negeri Sembilan diajar menghormati institusi diraja, bukan memuja individu sehingga menolak sistem yang menjaga institusi itu sendiri.
Yang lebih penting, jangan sesekali menafikan peranan Undang Berempat.
Mereka bukan sekadar simbol adat.
Mereka adalah sebahagian daripada teras pemerintahan Negeri Sembilan yang telah wujud sejak ratusan tahun.
Sistem ini dibina atas prinsip semak dan imbang.
Jika Yang di-Pertuan Besar tersilap, ada Undang yang menegur.
Jika Undang tersilap, ada Buapak dan Ibu Soko yang mengawasi.
Jika yang lain tersasar daripada adat, ada waris dan keturunan yang berhak menegur.
Tiada siapa yang kebal.
Tiada siapa yang lebih besar daripada adat dan perlembagaan.
Itulah keunikan Negeri Sembilan.
Sebab itu negeri ini kekal berdiri teguh sehingga hari ini.
Maka berlapang dadalah.
Jangan biarkan emosi mengatasi akal.
Jangan kerana terlalu taksub kepada individu, kita akhirnya menolak sistem yang telah menjaga kestabilan negeri selama beratus tahun.
Yang pergi tetap dihormati.
Yang dilantik wajib dihormati.
Dan yang paling utama, adat serta perlembagaan negeri wajib dipelihara.
Kerana Negeri Sembilan tidak dibina atas kuasa seorang manusia.
Negeri Sembilan dibina atas muafakat, adat, perlembagaan dan keseimbangan kuasa.
Fahami dahulu sebelum menghukum.
Hormati dahulu sebelum menuduh.
Dan jangan sesekali derhaka kepada fakta.
Dari
Pemerhati Politik Negeri Sembilan
