KUALA LUMPUR – Cadangan mengehadkan tempoh jawatan Perdana Menteri kepada maksimum 10 tahun bukan sekadar pindaan terhadap Perlembagaan Persekutuan. Ia merupakan satu perubahan falsafah dalam landskap politik negara yang bertujuan memastikan kuasa tidak tertumpu terlalu lama kepada seorang individu serta membuka ruang kepada proses pembaharuan kepimpinan yang lebih teratur.
Dalam mana-mana negara demokrasi yang matang, kekuatan sesebuah sistem tidak diukur berdasarkan lamanya seseorang pemimpin memegang tampuk kuasa, sebaliknya sejauh mana institusi mampu menjamin peralihan kepimpinan berlaku secara aman, tersusun dan berpandukan undang-undang.
Atas asas itu, Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Undang-Undang dan Reformasi Institusi), Dato' Sri Azalina Othman Said menegaskan bahawa cadangan mengehadkan tempoh jawatan Perdana Menteri bukan bertujuan menyasarkan mana-mana individu atau mana-mana kerajaan, tetapi merupakan reformasi institusi yang perlu dilihat dalam kerangka kepentingan negara untuk jangka panjang.
"Saya melihat bagi negara kalau Perdana Menteri itu kita hadkan tempoh dia, elok untuk negara sebab tidak payahlah orang yang sama. Ini satu proses yang mewujudkan konsep tempoh jawatan yang tidak seolah-olah dia mati dalam jawatan itu," katanya dalam temu bual khas bersama media di Pusat Timbang Tara Antarabangsa Asia (AIAC), Isnin.
Kenyataan tersebut membawa mesej yang jelas bahawa demokrasi bukan sekadar memberi mandat melalui pilihan raya, malah menuntut kewujudan mekanisme yang menghalang pemusatan kuasa secara berpanjangan. Sejarah politik di pelbagai negara menunjukkan bahawa apabila kuasa terlalu lama berada di tangan individu yang sama, sempadan antara kepimpinan yang kuat dengan penguasaan institusi boleh menjadi semakin kabur.
Justeru, cadangan mengehadkan tempoh jawatan Perdana Menteri perlu dilihat sebagai sebahagian daripada usaha memperkukuhkan budaya akauntabiliti, memperbaharui kepimpinan dan memastikan institusi negara sentiasa berfungsi secara bebas serta berkesan.
Azalina turut mengingatkan bahawa ketiadaan proses peralihan kuasa yang sihat berpotensi membuka ruang kepada penyalahgunaan kuasa.
"Kalau pemimpin tidak bertukar, kemungkinan pemimpin itu akan mewujudkan kezaliman. Apabila tiada peralihan kuasa, ia boleh membawa kepada penyalahgunaan kuasa," katanya.
Pandangan itu bukan sekadar peringatan terhadap risiko yang mungkin timbul apabila kuasa terlalu lama tertumpu kepada seorang pemimpin, tetapi juga mencerminkan prinsip asas demokrasi bahawa tiada individu yang seharusnya menjadi lebih besar daripada institusi yang dipimpinnya.
Dalam konteks ini, had tempoh jawatan juga berfungsi sebagai mekanisme semula jadi untuk melahirkan barisan kepimpinan baharu. Ia menggalakkan persaingan idea, memperluaskan peluang kepada generasi pemimpin seterusnya dan memastikan proses regenerasi politik berlaku secara berterusan tanpa perlu bergantung kepada faktor usia atau keadaan luar jangka.
Bagaimanapun, laluan ke arah reformasi tersebut masih berdepan cabaran besar apabila Rang Undang-Undang (Pindaan) Perlembagaan 2026 gagal memperoleh majoriti dua pertiga di Dewan Rakyat pada 2 Mac lalu. Keputusan itu menunjukkan bahawa reformasi institusi bukan hanya bergantung kepada kesediaan kerajaan membawanya ke Parlimen, malah memerlukan iltizam politik yang merentas garis parti untuk diterjemahkan menjadi undang-undang.
Kegagalan memperoleh sokongan mencukupi tidak seharusnya dianggap sebagai penamat kepada agenda tersebut. Sebaliknya, ia memperlihatkan bahawa usaha membina konsensus politik terhadap reformasi asas negara masih memerlukan ruang perbincangan yang lebih luas dan kesediaan semua pihak meletakkan kepentingan institusi mengatasi pertimbangan politik jangka pendek.
Dalam masa yang sama, Azalina menegaskan bahawa had tempoh jawatan Perdana Menteri hanyalah sebahagian daripada pakej reformasi institusi yang sedang diusahakan kerajaan. Turut menjadi keutamaan ialah cadangan pemisahan fungsi Peguam Negara dan Pendakwa Raya, yang dilihat penting bagi memperkukuhkan kebebasan institusi perundangan serta meningkatkan keyakinan rakyat terhadap sistem keadilan negara.
Beliau berkata, komuniti pelabur antarabangsa tidak hanya menilai prestasi ekonomi sesebuah negara, tetapi turut memberi perhatian kepada kestabilan politik, kekuatan institusi, kebebasan badan kehakiman serta kepastian undang-undang sebelum membuat keputusan pelaburan.
Realitinya, negara yang memiliki institusi kukuh lazimnya lebih diyakini oleh pelabur kerana menawarkan persekitaran yang stabil, telus dan mempunyai sistem pentadbiran yang boleh diramal. Dalam era persaingan global, faktor-faktor inilah yang semakin menjadi penentu kepada keyakinan pasaran.
Cadangan mengehadkan tempoh jawatan Perdana Menteri akhirnya perlu dinilai sebagai pelaburan terhadap masa depan demokrasi negara. Reformasi institusi tidak seharusnya diukur berdasarkan siapa yang sedang memegang jawatan ketika ini tetapi berdasarkan keupayaannya membina sistem yang lebih seimbang, lebih telus dan lebih berdaya tahan untuk generasi akan datang.
Jika Malaysia benar-benar mahu memperkukuhkan demokrasi berparlimen dan meningkatkan keyakinan terhadap institusi negara, reformasi seperti ini memerlukan komitmen politik yang berterusan. Dalam soal membina institusi yang kukuh, kejayaan sebenar bukan terletak pada siapa yang memerintah tetapi pada kesediaan semua pihak memastikan sistem yang diwariskan kepada generasi akan datang menjadi lebih baik daripada yang ada hari ini.