“Tiada siapa mengatasi undang undang.”
Prinsip itu tidak dipertikaikan. Tidak ada individu, kerajaan atau institusi yang berada di atas undang undang. Tetapi apabila prinsip tersebut digunakan dalam perbahasan mengenai kuasa pengampunan, satu perkara yang lebih asas tidak boleh diketepikan begitu sahaja. Perlembagaan Persekutuan ialah undang undang tertinggi negara, dan kuasa pengampunan itu sendiri lahir daripada Perlembagaan.
Itulah inti pati kenyataan Ketua Penerangan UMNO Malaysia, YB Dato’ Sri Azalina Othman Said, pada 19 September 2026 susulan kenyataan Majlis Presiden Pakatan Harapan sehari sebelumnya. Azalina tidak mempertikaikan prinsip kedaulatan undang undang. Sebaliknya, beliau menegaskan bahawa prinsip tersebut mesti dibaca secara lengkap kerana semua pihak, termasuk kerajaan dan institusi negara, tertakluk kepada kerangka yang ditetapkan oleh Perlembagaan.
Di sinilah perbahasan perlu dipisahkan daripada retorik politik.
Persoalannya bukan sama ada seseorang yang telah disabitkan oleh mahkamah berada di atas undang undang. Persoalannya ialah sama ada penggunaan suatu kuasa yang secara nyata diperuntukkan oleh Perlembagaan boleh digambarkan sebagai tindakan mengatasi undang undang.
Perkara 42 Perlembagaan Persekutuan memperuntukkan kuasa berkaitan ampun, tunda hukum dan lega hukum. Bagi kesalahan yang dilakukan di Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, Labuan dan Putrajaya, kuasa tersebut berkaitan dengan Yang di Pertuan Agong serta kerangka Lembaga Pengampunan. Jabatan Peguam Negara sendiri sebelum ini menjelaskan bahawa Perkara 42(1) memberikan kuasa berkenaan dan Perkara 42(2) turut memperuntukkan mekanisme berkaitan hukuman yang telah dijatuhkan mahkamah.
Justeru hujah Azalina, kuasa pengampunan bukan kuasa yang berdiri di luar undang undang kerana Perlembagaan sendiri yang mewujudkannya. Beliau kerana itu mempertikaikan gambaran bahawa penggunaan kuasa pengampunan boleh disamakan secara automatik dengan seseorang “mengatasi undang undang”.
Perbezaan ini juga menjelaskan mengapa keputusan mahkamah dan proses pengampunan tidak sepatutnya dicampuradukkan.
Mahkamah menjalankan fungsi kehakiman. Ia menentukan kesalahan berdasarkan undang undang dan bukti serta menjatuhkan hukuman apabila seseorang disabitkan. Proses pengampunan pula merupakan mekanisme perlembagaan yang berbeza dan boleh berkaitan dengan bagaimana sesuatu hukuman dilaksanakan atau diberikan kelegaan selepas proses kehakiman berlaku.
Dengan kata lain, kewujudan pengampunan tidak bermaksud mahkamah tidak pernah menjatuhkan hukuman.
Sebaliknya, kewujudan hukuman juga tidak menyebabkan Perkara 42 tiba tiba kehilangan fungsi.
Kedua duanya berada dalam sistem perlembagaan yang sama tetapi menjalankan fungsi yang berbeza.
Itulah titik yang sering hilang apabila perbahasan dibingkaikan hanya melalui slogan.
Azalina turut menegaskan bahawa kewujudan kuasa pengampunan tidak bermakna keputusan mahkamah diketepikan atau seseorang individu secara automatik berada di atas undang undang. Sebaliknya, setiap institusi perlu bergerak dalam ruang kuasa yang diberikan kepadanya. Menurut beliau, peranan Lembaga Pengampunan, Peguam Negara dan Menteri yang berkaitan perlu dinilai melalui Perkara 42 dan prosedur sebenar, bukannya melalui persepsi politik.
Perkara mengenai prosedur itu juga mempunyai asas yang nyata. Dalam penjelasan rasmi mengenai proses pengampunan, Jabatan Peguam Negara menyatakan bahawa Peguam Negara mengemukakan pendapat bertulis untuk pertimbangan Lembaga Pengampunan selaras dengan Perkara 42(9).
Sebab itulah persoalan mengenai kesahan sesuatu tindakan tidak sepatutnya diputuskan hanya melalui siapa yang paling lantang mengeluarkan kenyataan politik.
Ia perlu kembali kepada teks.
Kembali kepada bidang kuasa.
Kembali kepada proses.
Dan akhirnya kembali kepada Perlembagaan.
Ini tidak bermakna keputusan pengampunan tidak boleh dibahaskan atau dikritik. Parti politik, ahli akademik, peguam dan masyarakat tetap boleh mempunyai pandangan mengenai sesuatu keputusan tetapi kritikan terhadap hasil sesuatu proses tidak sama dengan menafikan kewujudan kuasa perlembagaan yang membolehkan proses tersebut berlangsung.
Begitu juga, menghormati keputusan mahkamah tidak memerlukan seseorang berpura pura bahawa Perkara 42 tidak wujud.
Dua prinsip itu tidak perlu dipertembungkan.
Sebab itulah pendirian yang dinyatakan Azalina dibina atas tiga lapisan yang saling berkait iaitu menghormati keputusan mahkamah, menghormati Perlembagaan dan menghormati proses yang diperuntukkan oleh Perlembagaan. Beliau turut menegaskan bahawa sebarang persoalan mengenai kesahan, kesan undang undang atau proses sesuatu tindakan perlu dinilai berdasarkan teks Perlembagaan, fakta dan proses sebenar, bukan semata mata kenyataan politik.
Inilah bahagian paling penting dalam keseluruhan polemik tersebut.
Ungkapan “tiada siapa mengatasi undang undang” hanya mempunyai makna yang lengkap apabila seluruh kerangka undang undang dihormati.
Bukan sebahagiannya.
Bukan hanya bahagian yang menguntungkan satu hujah politik.
Mahkamah mempunyai ruangnya. Lembaga Pengampunan mempunyai fungsi perlembagaannya. Peguam Negara mempunyai peranan yang diperuntukkan. Dan Yang di Pertuan Agong mempunyai kedudukan yang ditetapkan oleh Perlembagaan dalam kerangka pengampunan tersebut.
Maka perbahasan yang matang bukanlah memilih antara menghormati mahkamah atau menghormati Perlembagaan.
Mahkamah mesti dihormati kerana ia sebahagian daripada sistem perlembagaan. Proses pengampunan juga perlu dinilai menurut Perlembagaan kerana ia turut merupakan sebahagian daripada sistem yang sama.