Menteri Besar Negeri Sembilan telah menandatangani Surat Cara Proklamasi tersebut. Maka persoalan selepas ini bukan lagi sekadar siapa yang memegang pena, tetapi bagaimana dokumen itu diproses, dilaksanakan dan dinilai berdasarkan Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959.
Di sinilah tanggungjawab Setiausaha Kerajaan Negeri perlu dijelaskan.
Tandatangan Menteri Besar merupakan fakta pentadbiran. Namun, tandatangan itu tidak secara automatik menjadikan sesuatu Proklamasi sah atau memberikan kesan perlembagaan seperti yang didakwa.
Dalam penjelasan terdahulu, Menteri Besar turut mempersoalkan keadaan tandatangan serta pematuhan proses di bawah Perkara 10 UUTKNS 1959.
Sebab itu, fakta tandatangan dan persoalan kesahan perlu dilihat sebagai dua perkara berbeza.
Menteri Besar juga telah menegaskan bahawa beliau tidak mempunyai kuasa unilateral untuk menamatkan atau mengosongkan jawatan Yang di-Pertuan Besar. Penjelasan ini bukan alasan untuk membiarkan dokumen tersebut tergantung. Sebaliknya, ia menetapkan bahawa sebarang tindakan susulan mesti dilaksanakan melalui proses yang sah dan tidak boleh bersandar kepada kuasa individu semata-mata.
Tanggungjawab SUK ialah memastikan Surat Cara Proklamasi tersebut diurus sebagai dokumen rasmi, direkodkan dengan lengkap dan diselaraskan melalui saluran pentadbiran yang betul. Semua arahan, minit mesyuarat, tarikh, dokumen sokongan serta pandangan perundangan perlu direkodkan supaya wujud kronologi yang jelas.
Pada masa yang sama, SUK perlu memastikan sumber kuasa Proklamasi tersebut dikenal pasti. Apakah peruntukan yang digunakan?
Apakah syarat yang ditetapkan?
Apakah prosedur yang perlu dipatuhi?
Dan adakah semua keperluan di bawah Perkara 10 UUTKNS 1959 telah dilaksanakan?
Persoalan ini tidak boleh dijawab melalui tafsiran politik atau andaian peribadi. Ia mesti disokong oleh dokumen, rekod rasmi dan nasihat perundangan yang berautoriti.
Jika Proklamasi itu sah serta memenuhi semua syarat yang ditetapkan, kesan pentadbirannya perlu dilaksanakan. Jika kesahihannya dipertikaikan, perkara itu hendaklah segera dirujuk melalui proses perundangan yang sewajarnya.
Yang tidak boleh berlaku ialah pentadbiran berdiam diri, membiarkan dokumen itu tanpa keputusan atau memilih untuk melaksanakan sebahagian daripadanya berdasarkan tafsiran sendiri.
SUK juga bukan pihak yang boleh menentukan kedudukan Yang di-Pertuan Besar. Peranan pentadbiran ialah melaksanakan proses, bukan mengambil alih fungsi Institusi Diraja atau Undang Yang Empat.
Dalam sistem Raja Berperlembagaan, setiap institusi mempunyai kedudukan dan fungsi masing-masing. Menteri Besar mempunyai peranan tertentu tetapi peranan itu tetap tertakluk kepada UUTKNS. Begitu juga jentera pentadbiran, ia perlu memastikan arahan dilaksanakan dalam lingkungan kuasa yang sah.
Jika pertikaian ini akhirnya memerlukan penentuan kehakiman, rekod yang lengkap akan menjadi asas penting untuk menilai fakta, prosedur dan kesan undang-undang Proklamasi tersebut.
Maka, tanggungjawab SUK bukan sekadar melaksanakan arahan secara mekanikal. SUK perlu memastikan arahan itu mempunyai asas yang sah, prosesnya lengkap dan tindakannya tidak melampaui bidang kuasa.
Penjelasan Menteri Besar telah memberikan garis yang jelas. Surat Cara Proklamasi itu telah ditandatangani tetapi kesan undang-undangnya tetap bergantung kepada UUTKNS 1959.
Kini, proses pentadbiran mesti bergerak dengan tertib. Dokumen perlu diurus. Arahan yang sah perlu dilaksanakan. Pertikaian perlu dirujuk kepada pihak berautoriti.
Undang-Undang Tubuh mesti menjadi asas. Proses perlembagaan mesti dihormati. Institusi mesti dipelihara kerana pentadbiran yang bertanggungjawab bukan hanya melaksanakan arahan tetapi memastikan setiap tindakan dibuat secara sah, tepat dan tidak melampaui kuasa.
