Seboleh mungkin, isu kehilangan hampir RM200 juta dana KWAP mahu diletakkan dalam satu kotak yang paling selamat untuk kerajaan. Pelaburan berisiko. Maklumat dimanipulasi. Pengurusan tertipu. Selesai. Tiada istilah sakau. Tiada tuduhan khianat. Tiada desakan meletakkan jawatan. Tiada jeritan bahawa kerajaan gagal melindungi wang rakyat. Alasannya mudah, kerajaan bukan mengambil wang itu, kerajaan cuma “ditipu”.
Malangnya, bangkai gajah tidak boleh ditutup dengan daun sirih. Kehilangan RM200 juta duit dari dana pencen tidak boleh dipadamkan daripada perhatian rakyat hanya dengan satu penjelasan yang kedengaran teknikal dan tidak berwajah, “Kami juga menjadi mangsa.” Jika benar KWAP ditipu, soalan yang lebih besar tetap belum terjawab. Bagaimana sebuah institusi yang dianggotai manusia terpelajar, penasihat profesional dan pengurus dana berpengalaman boleh gagal mengesan risiko sehingga hampir RM200 juta terdedah?
Penipuan boleh menjelaskan bagaimana kerugian berlaku. Penipuan tidak secara automatik menghapuskan tanggungjawab pihak yang menilai, mengesyorkan, menyemak dan meluluskan pelaburan tersebut.
KWAP bukan seorang warga emas yang terpedaya dengan panggilan telefon sindiket. KWAP ialah institusi pelaburan besar yang mengurus dana awam, mempunyai akses kepada penasihat kewangan, juruaudit, peguam, pakar risiko serta proses usaha wajar. Justeru, apabila hampir RM200 juta terdedah, rakyat berhak mengetahui siapa yang membawa cadangan pelaburan itu, siapa yang membuat semakan kewangan dan undang-undang, siapa yang menilai risiko, siapa yang membentangkan cadangan kepada lembaga, siapa yang memberikan kelulusan akhir dan apakah amaran yang telah dikenal pasti sebelum dana disalurkan.
Soalan-soalan ini bukan tuduhan bahawa semua yang terlibat melakukan jenayah. Soalan ini ialah tuntutan asas supaya setiap keputusan melibatkan wang rakyat mempunyai pemilik tanggungjawab. Setiap pelaburan mempunyai risiko dan rugi dalam pasaran bukan sesuatu yang luar biasa. Namun kerugian akibat prestasi perniagaan yang lemah tidak sama dengan pendedahan dana akibat dakwaan manipulasi maklumat kewangan. Satu ialah risiko komersial. Satu lagi ialah kegagalan mengesan kemungkinan penipuan.
Apabila kerajaan sendiri menegaskan bahawa usaha wajar telah dilakukan, persoalannya menjadi lebih serius. Jika semua semakan dilaksanakan dengan sempurna, bagaimana kegagalan sebesar ini masih boleh berlaku?
Adakah proses itu terlalu bergantung pada dokumen yang disediakan oleh syarikat? Adakah semakan hanya memenuhi senarai pematuhan tanpa menguji kesahihan sebenar angka? Adakah penasihat luar gagal mengenal pasti tanda amaran? Adakah kawalan dalaman KWAP cukup kukuh untuk pelaburan berisiko tinggi di luar negara?
Tatakelola bukan sekadar mempunyai prosedur. Tatakelola ialah memastikan prosedur itu benar-benar berfungsi ketika wang rakyat sedang dipertaruhkan. Kerajaan hari ini sangat gemar bercakap tentang integriti, reformasi dan tatakelola. Istilah itu diulang dalam ucapan, pembentangan Belanjawan, sidang media serta serangan terhadap pentadbiran terdahulu. Kini tiba ujian sebenar.
Integriti bukan dinilai ketika kerajaan bercakap tentang kesalahan lawan. Integriti dinilai ketika kerajaan sendiri perlu menjelaskan kehilangan wang rakyat. Tatakelola pula bukan slogan yang hanya berguna apabila mahu membezakan kerajaan semasa dengan kerajaan terdahulu. Tatakelola mesti membawa akibat. Jika berlaku kecuaian, pihak yang cuai mesti dipertanggungjawabkan. Jika penasihat gagal, perkhidmatan mereka perlu ditamatkan dan tindakan undang-undang dipertimbangkan. Jika kawalan dalaman lemah, hasil semakan mesti didedahkan. Jika wujud unsur jenayah, siasatan perlu dilakukan tanpa mengira kedudukan atau hubungan.
RM200 juta mungkin hilang akibat penipuan tetapi kerajaan sedang kehilangan sesuatu yang lebih mahal, iaitu hak moral untuk terus bersyarah tentang integriti.
Cuba bayangkan kes sama berlaku ketika Anwar Ibrahim masih menjadi Ketua Pembangkang. Sebuah dana persaraan melabur hampir RM200 juta. Syarikat penerima dana didakwa memanipulasi angka. Pengurusan dana kemudian menjelaskan bahawa mereka telah menjalankan semakan, namun masih diperdaya. Adakah Anwar ketika itu akan menerima jawapan tersebut dengan tenang?
Sudah tentu rakyat boleh membayangkan bahasanya.
Gagal.
Cuai.
Tidak kompeten.
Kroni.
Khianat kepada pesara.
Tidak layak mengurus negara.
Menteri perlu bertanggungjawab.
Perdana Menteri mesti menjawab.
Semua frasa itu sudah biasa digunakan dalam politik Malaysia. Ia sering dilemparkan tanpa belas kasihan apabila kes berlaku di bawah kerajaan yang menjadi lawan.
Mengapa apabila masalah berlaku di bawah pentadbiran sendiri, bahasanya tiba-tiba menjadi lembut, teknikal dan penuh simpati? Apabila lawan rugi, ia disebut penyelewengan. Apabila sendiri rugi, ia disebut risiko pelaburan. Apabila lawan gagal mengesan, ia disebut kecuaian. Apabila sendiri gagal mengesan, rakyat diminta memahami bahawa penipuan itu sangat canggih. Inilah dwistandard yang sedang dibaca oleh rakyat.
Rakyat tidak meminta sesiapa dihukum melalui tajuk berita. Rakyat juga tidak sepatutnya menuduh wujud rasuah atau penyelewengan dalaman tanpa bukti. Rakyat cuma menuntut penyiasatan yang lengkap dan pertanggungjawaban yang nyata. SPRM perlu meneliti sama ada terdapat unsur salah guna kuasa, konflik kepentingan, kecuaian melampau atau maklumat penting yang sengaja diabaikan. PAC pula perlu membuka prosiding secara menyeluruh, bukan sekadar memanggil beberapa saksi untuk menghasilkan laporan umum.
KWAP mesti menjelaskan rantaian kelulusan, penasihat yang digunakan, dapatan usaha wajar, tahap pendedahan sebenar serta langkah mendapatkan semula wang tersebut. Kerajaan pula wajib memberi jaminan bahawa tiada pihak dilindungi. Nama, jawatan dan hubungan politik tidak boleh menjadi perisai. Jika semuanya bersih, siasatan terbuka akan membersihkan nama mereka. Jika ada yang gagal, rakyat berhak mengetahui siapa.
Bagi sebahagian elit kewangan, RM200 juta mungkin hanya satu angka dalam portfolio besar. Bagi rakyat, RM200 juta ialah wang yang boleh membiayai rawatan, sekolah, perumahan, jalan raya, bantuan pesara dan keperluan asas negara. Lebih menyakitkan apabila dana itu dikaitkan dengan sebuah institusi yang menjaga kepentingan persaraan penjawat awam.
Golongan pesara bukan meminta sedekah. Mereka bukan merayu hak istimewa. Mereka mempertahankan wang yang diurus atas nama masa depan mereka. Jangan sampai mereka yang telah berkhidmat kepada negara terpaksa melutut dan merayu, sedangkan mereka yang membuat keputusan masih boleh duduk selesa, menikmati hidangan mahal dan berbicara tentang kerugian sebagai perkara biasa dalam dunia pelaburan.
Yang hilang mungkin bukan wang peribadi pengurusan. Yang terdedah ialah wang rakyat. Yang tercalar ialah keyakinan terhadap institusi. Yang sedang diuji ialah keberanian kerajaan untuk bertanggungjawab.
Anwar Ibrahim bukan sekadar Perdana Menteri. Beliau juga memegang tanggungjawab utama terhadap hala tuju kewangan negara. Justeru, beliau tidak boleh berdiri sebagai pemerhati yang hanya mengulangi penjelasan pihak pengurusan. Rakyat mahu tahu apakah tindakan yang telah diarahkan. Adakah audit forensik dilakukan? Adakah lembaga atau pegawai yang terlibat digantung sementara? Adakah penasihat profesional akan disaman jika didapati cuai? Berapakah jumlah yang boleh dipulihkan? Bilakah laporan penuh akan dibentangkan kepada Parlimen? Apakah pembaharuan kawalan yang akan dilaksanakan bagi memastikan kes sama tidak berulang?
Kepimpinan tidak dinilai berdasarkan kemampuan menjelaskan bahawa orang lain bersalah. Kepimpinan dinilai berdasarkan keberanian mengambil tanggungjawab apabila sistem di bawah pengawasan kerajaan gagal.
Kerajaan tidak boleh meminta rakyat memaafkan kehilangan ini hanya kerana syarikat atau pelabur lain turut menjadi mangsa. Ramai mangsa tidak menjadikan sesuatu kehilangan itu kecil. Ramai yang ditipu tidak menghapuskan kemungkinan kecuaian. Kerugian bersama bukan bukti bahawa tiada kesalahan yang perlu disiasat.
Alasan bahawa pihak lain turut terpedaya mungkin menjelaskan skala penipuan. Ia tidak membebaskan institusi awam Malaysia daripada kewajipan menjelaskan bagaimana wang rakyat dilindungi. Pada akhirnya, isu ini bukan sekadar tentang satu pelaburan yang gagal. Ia tentang keberanian kerajaan menggunakan piawaian yang sama terhadap dirinya sendiri seperti piawaian yang pernah digunakan terhadap lawannya.
RM200 juta mungkin boleh dipulihkan sebahagian melalui tindakan undang-undang. Kepercayaan rakyat yang hilang jauh lebih sukar dipulihkan. Bangkai gajah tidak boleh ditutup dengan daun sirih. Kehilangan hampir RM200 juta juga tidak boleh ditutup dengan alasan paling mudah iaitu
“Kami ditipu.”