Isu pengurusan Lembaga Tabung Haji (TH) terus menjadi bahan perdebatan politik, khususnya apabila naratif mengenai hibah, kedudukan aset, pelaburan dan tadbir urus zaman Barisan Nasional kembali dimainkan.
Sebahagian dakwaan ini telah diulang begitu lama sehingga ia diterima sebagai fakta tanpa penelitian semula terhadap laporan kewangan, kaedah perakaunan serta struktur tadbir urus TH ketika itu.
Berikut ialah antara hujah utama yang digunakan Pakatan Harapan mengenai Tabung Haji dan jawapan balas terhadap dakwaan tersebut.
SOALAN 1: Betulkah UMNO membayar hibah menggunakan wang pendeposit sendiri seperti skim Pak Man Telo?
Dakwaan PH:
Hibah kepada pendeposit dibayar menggunakan wang pendeposit sendiri dan bukannya keuntungan sebenar. Oleh itu, pembayaran tersebut dikatakan tidak sah dan menyerupai skim piramid.
Jawapan:
Hibah TH dilaporkan sebagai agihan berdasarkan keuntungan yang dicatatkan dalam Penyata Kewangan institusi tersebut.
Penyata kewangan berkenaan turut melalui proses audit dan pengesahan Ketua Audit Negara.
Persoalan penting ialah, sekiranya angka keuntungan TH bagi tahun 2017 benar-benar palsu atau tidak sah, mengapa angka keuntungan sekitar RM3.412 bilion bagi tahun tersebut terus kekal sebagai angka perbandingan dalam laporan kewangan TH selepas pertukaran kerajaan?
Malaysia telah melalui beberapa pertukaran Perdana Menteri dan pentadbiran sejak 2018. Namun angka keuntungan berkenaan tidak dipinda atau dinyatakan semula sebagai kerugian dalam penyata kewangan beraudit berikutnya.
Justeru, menyamakan mekanisme hibah TH secara terus dengan skim seperti Pak Man Telo merupakan perbandingan yang terlalu simplistik tanpa mengambil kira struktur kewangan, audit dan perundangan sebuah badan berkanun.
SOALAN 2: Betulkah TH melanggar Seksyen 22 Akta Tabung Haji 1995 untuk membayar hibah?
Dakwaan PH:
TH dikatakan memanipulasi akaun bagi menunjukkan aset melebihi liabiliti supaya hibah boleh dibayar kepada pendeposit.
Jawapan:
Pertikaian utama sebenarnya berkisar kepada kaedah penilaian aset.
Pada ketika itu, TH menggunakan pendekatan Realisable Asset Value (RAV) bagi menilai kedudukan asetnya. Berdasarkan kaedah tersebut, nilai aset TH dinilai mencukupi dan melebihi liabiliti sebelum hibah diagihkan.
Pendekatan RAV bukan sesuatu yang dicipta secara rahsia oleh pengurusan TH semata-mata bagi membolehkan hibah dibayar. Ia merupakan suatu kaedah penilaian aset yang digunakan dalam dunia korporat dan pelaburan.
RCI Tabung Haji juga tidak memutuskan bahawa keseluruhan proses tersebut merupakan satu penipuan jenayah. Sebaliknya, perbahasan RCI turut membawa kepada persoalan mengenai keperluan memperjelaskan kaedah penilaian dan memperkukuh peruntukan undang-undang TH pada masa hadapan.
Perbezaan pandangan mengenai kaedah perakaunan tidak sewajarnya secara automatik diterjemahkan sebagai bukti bahawa berlaku “penipuan akaun”.
SOALAN 3: Betulkah TH rugi pada 2017 walaupun melaporkan keuntungan RM3.4 bilion?
Dakwaan PH:
Firma audit PwC dikatakan mendapati TH sebenarnya mengalami defisit kira-kira RM1.4 bilion pada 2017. Dakwaan ini kemudian digunakan untuk mengatakan keuntungan yang diumumkan sebelumnya tidak benar.
Jawapan:
Di sinilah berlaku pertikaian besar mengenai kaedah perakaunan.
Angka defisit tersebut muncul melalui pendekatan perakaunan yang digunakan dalam penilaian semula kedudukan kewangan TH, termasuk persoalan berkaitan pemakaian FRSIC 14.
Institut Akauntan Malaysia (MIA) menerusi surat bertarikh 1 November 2018 turut memberikan pandangan mengenai kedudukan standard tersebut terhadap TH.
Perbezaannya ialah bagaimana kerugian atas kertas atau paper loss terhadap pelaburan tertentu perlu direkodkan — sama ada terus memberi kesan kepada Penyata Untung Rugi ataupun dicerminkan melalui rizab dan kaedah perakaunan yang digunakan ketika itu.
Perkara paling menarik ialah Penyata Kewangan TH 2018 yang diterbitkan ketika pentadbiran PH sendiri masih mengekalkan angka perbandingan 2017 yang menunjukkan keuntungan sekitar RM3.4 bilion.
Sekiranya TH sebenarnya mengalami kerugian RM1.4 bilion pada 2017, persoalan yang munasabah ialah mengapa angka perbandingan beraudit tahun tersebut tidak diubah menjadi kerugian dalam penyata kewangan berikutnya?
Atas sebab itu, perbezaan antara laporan firma perunding swasta dengan penyata kewangan rasmi yang telah diaudit perlu dibezakan dengan jelas.
SOALAN 4: Betulkah pembelian tanah TRX RM188.5 juta merupakan bailout kepada 1MDB?
Dakwaan PH:
Pembelian tanah TRX daripada 1MDB dengan harga RM188.5 juta didakwa sebagai usaha menggunakan wang pendeposit TH untuk menyuntik tunai kepada 1MDB.
Jawapan:
Pembelian tanah tersebut juga perlu dilihat daripada sudut nilai aset.
TH membeli satu aset fizikal di kawasan pembangunan Tun Razak Exchange yang mempunyai nilai komersial dan potensi pembangunan tinggi.
Sekiranya transaksi itu semata-mata satu “bailout” tanpa nilai, persoalannya ialah mengapa tanah tersebut kemudiannya mempunyai nilai pasaran yang lebih tinggi daripada harga pembelian asal?
Anggaran nilai tanah berkenaan kemudiannya disebut berada sekitar RM270 juta hingga RM300 juta, berbanding harga pembelian RM188.5 juta.
Ini bermakna perbahasan sewajarnya bukan sekadar siapa penjual tanah tersebut, tetapi sama ada TH membeli aset pada harga yang mempunyai potensi keuntungan atau sebaliknya.
Malah, aset tersebut akhirnya kembali berada di bawah TH.
Jika pembangunan TRX bergerak mengikut perancangan asal dan kawasan itu terus berkembang sebagai pusat kewangan antarabangsa Kuala Lumpur, nilai strategik tanah tersebut juga berpotensi meningkat.
SOALAN 5: Betulkah pengurusan TH menerima bonus 13 bulan ketika institusi itu rugi?
Dakwaan PH:
Pengurusan TH dikatakan menerima bonus sehingga 13 bulan walaupun TH berada dalam keadaan kewangan bermasalah.
Jawapan:
Pertama, dakwaan bahawa TH ketika itu telah mencatat kerugian perlu dibezakan daripada pertikaian mengenai kaedah penilaian aset yang timbul kemudian.
Berdasarkan penyata kewangan yang diterima dan diaudit ketika itu, TH mencatatkan keuntungan.
Pemberian bonus pula bukan bermaksud setiap pegawai kanan menerima bonus 13 bulan.
Berdasarkan rekod agihan bonus 2014 yang sering dirujuk, hanya sekitar 4 peratus kakitangan TH menerima kadar maksimum tersebut.
Daripada kumpulan berkenaan, sekitar 70 peratus merupakan anggota sokongan, termasuk pegawai keselamatan, petugas haji dan kerani kaunter.
Pembayaran berkenaan juga dikatakan dibuat berdasarkan Pekeliling WP 7.2 serta melalui proses kelulusan yang ditetapkan.
Oleh itu, gambaran bahawa semua pengurusan tertinggi TH menikmati bonus 13 bulan menggunakan wang pendeposit memberikan gambaran yang tidak lengkap mengenai struktur pembayaran tersebut.
SOALAN 6: Betulkah ahli politik UMNO mengawal semua keputusan Tabung Haji?
Dakwaan PH:
Menteri, Timbalan Menteri dan Pengerusi TH ketika itu mempunyai kaitan dengan UMNO. Oleh itu, semua keputusan pelaburan TH dikatakan dipengaruhi kepentingan politik.
Jawapan:
Kewujudan tokoh politik dalam struktur penyeliaan sebuah badan berkanun tidak dengan sendirinya membuktikan bahawa semua keputusan pelaburannya dibuat atas arahan politik.
TH mempunyai struktur tadbir urus yang melibatkan pengurusan profesional, Panel Pelaburan, Lembaga Pengarah, penasihat syariah, juruaudit serta pelbagai lapisan kelulusan.
Sekiranya dakwaan campur tangan politik dibuat, persoalan seterusnya ialah: keputusan mana yang telah dibatalkan atau diketepikan oleh Menteri Agama, Timbalan Menteri atau Pengerusi TH demi kepentingan politik?
Dakwaan sebegitu memerlukan bukti khusus.
RCI sepatutnya menjadi medan untuk menentukan di mana kelemahan tadbir urus berlaku dan bagaimana ia boleh diperbaiki, bukannya menjadikan hubungan politik seseorang sebagai bukti automatik berlakunya salah laku.
Prinsip yang sama juga perlu digunakan secara konsisten terhadap pentadbiran hari ini.
Jika seseorang Perdana Menteri pada masa sama menjadi Menteri Kewangan dan mempunyai kedudukan penting dalam struktur institusi pelaburan strategik negara, persoalan mengenai pemusatan kuasa dan potensi konflik tadbir urus juga wajar dibincangkan menggunakan ukuran yang sama.
SOALAN 7: Betulkah TH sengaja membeli saham tidak patuh syariah?
Dakwaan PH:
Antara contoh yang sering disebut ialah pegangan TH dalam syarikat seperti Bumi Armada dan Yi-Lai Berhad yang pada suatu ketika diklasifikasikan sebagai tidak patuh syariah.
Jawapan:
Status syariah sesebuah saham bukan semestinya kekal sepanjang masa.
Suruhanjaya Sekuriti membuat semakan status sekuriti patuh syariah secara berkala. Sesebuah syarikat yang patuh syariah ketika sahamnya dibeli boleh berubah status kemudian akibat perubahan nisbah kewangan, aktiviti perniagaan atau kriteria lain.
Ini berbeza sama sekali daripada dakwaan bahawa TH sengaja menggunakan wang pendeposit untuk membeli saham yang sudah diketahui tidak patuh syariah sejak awal.
Apabila sesuatu saham berubah status ketika harga saham berada di bawah kos asal, garis panduan syariah turut mengambil kira kaedah pelupusan dan usaha mengelakkan kerugian modal yang lebih besar kepada pendeposit.
Justeru, fakta bahawa sesuatu pegangan saham kemudiannya berubah menjadi tidak patuh syariah tidak dengan sendirinya membuktikan bahawa TH sejak awal melabur dalam “harta haram”.
SOALAN 8: Betulkah TH tidak membayar zakat bagi pihak pendeposit pada zaman BN?
Dakwaan PH:
TH didakwa gagal menyempurnakan tanggungjawab zakat bagi pihak pendepositnya.
Jawapan:
Amalan pembayaran zakat TH mempunyai asas yang telah lama dirujuk kepada keputusan dan panduan institusi agama, termasuk keputusan Muzakarah Fatwa Kebangsaan sejak 1979 serta prinsip berkaitan perniagaan dan khultah atau percampuran harta.
Memang terdapat persoalan akademik dan teknikal mengenai struktur akad serta mekanisme pembayaran zakat yang disentuh dalam perbahasan mengenai TH.
Namun persoalan teknikal tersebut tidak sama dengan mengatakan bahawa zakat pendeposit tidak dibayar langsung atau wang berkenaan “hilang”.
Institusi agama dan TH sendiri kemudiannya memberikan penjelasan mengenai kesahan pembayaran zakat serta kedudukan pendeposit dalam mekanisme tersebut.
Bezakan Kelemahan Tadbir Urus Dengan Tuduhan “Sakau”
Tidak ada institusi sebesar Tabung Haji yang harus diletakkan di luar ruang kritikan. Jika terdapat kelemahan tadbir urus, pelaburan yang kurang baik, sistem kawalan yang lemah atau dasar yang perlu diperbaiki, semuanya mesti dibincangkan secara terbuka.
Namun terdapat jurang besar antara mengatakan sesuatu keputusan pelaburan tidak optimum dengan menuduh berlaku “sakau”, “rompakan” atau “penipuan”.
Jika tuduhan sedemikian mahu dibuat, ia perlu disokong oleh bukti yang menunjukkan siapa mengambil wang, berapa jumlahnya, bagaimana wang itu dipindahkan dan siapakah yang menerima manfaat secara salah.
Selepas pertukaran kerajaan pada 2018, siasatan, audit, penstrukturan semula dan RCI telah dijalankan. Maka rakyat berhak melihat keseluruhan fakta, bukan hanya slogan politik yang dibina ketika kempen.
Tabung Haji terlalu penting untuk umat Islam dijadikan medan propaganda. Jika mahu bercakap tentang salah urus, bentangkan bukti. Jika mahu menuduh berlaku jenayah, tunjukkan siapa pelakunya. Dan jika angka kewangan dipertikaikan, jelaskan mengapa angka rasmi yang telah diaudit masih kekal dalam penyata kewangan selepas kerajaan bertukar.
Itulah perbahasan yang lebih adil kepada pendeposit Tabung Haji.