“UJSB tidak menghapuskan masalah. Ia memindahkan aset keluar daripada Tabung Haji, memindahkan beban kepada kerajaan dan akhirnya memindahkan sebahagian bayaran kepada tahun 2036.”
Isunya bukan lagi sekadar sama ada UJSB menjual aset Tabung Haji pada harga murah. Soalan yang lebih besar ialah sama ada penubuhan Urusharta Jamaah Sdn Bhd merupakan keputusan yang baik sejak awal.
Jika diukur berdasarkan keupayaannya memperbaiki kedudukan kewangan TH sebelum akaun 2018 ditutup, UJSB memang membantu. Namun jika diukur berdasarkan pemulihan nilai aset, kemampuan melunaskan sukuk dan beban jangka panjang kepada kerajaan, keputusannya jauh lebih sukar dipertahankan.
RCI menyifatkan pelan tersebut sebagai penyelesaian sementara yang penting ketika TH berdepan krisis kewangan. UJSB pula dilihat sebagai pilihan paling kurang mengganggu dalam keadaan kerajaan perlu bertindak segera.
Pilihan paling kurang mengganggu tidak semestinya pilihan terbaik. Penyelesaian sementara juga tidak boleh terus dianggap sebagai kejayaan jangka panjang.
UJSB membeli aset yang mempunyai nilai pasaran sekitar RM9.7 bilion pada harga pemindahan RM19.9 bilion. Sebagai balasan, TH menerima RM300 juta tunai dan sukuk berjumlah RM19.6 bilion.
Perbezaan RM10.2 bilion itu bukan keuntungan ekonomi yang tiba-tiba muncul. Ia merupakan premium yang perlu ditanggung kerajaan bagi menutup jurang antara aset dengan liabiliti TH. Apabila kadar keuntungan sukuk dimasukkan, obligasi keseluruhannya meningkat kepada kira-kira RM27.5 bilion. Rujuk Laporan RCI, halaman 121.
Dengan kata mudah, kerugian tidak lenyap. Ia hanya dipindahkan daripada penyata kewangan TH kepada sebuah syarikat tujuan khas milik Menteri Kewangan Diperbadankan.
TH kelihatan lebih kukuh kerana aset bermasalah dikeluarkan daripada penyata kewangannya. UJSB pula menerima aset bernilai RM9.7 bilion bersama tanggungan yang jauh lebih besar.
Hasilnya dapat dilihat seawal 2019 apabila UJSB merekodkan kerugian RM9.9 bilion akibat perbezaan antara nilai pemindahan dengan nilai pasaran semasa aset. Rujuk Laporan RCI, halaman 130.
UJSB sepatutnya memulihkan nilai aset yang dipindahkan kepadanya. Apa yang berlaku selepas itu menimbulkan persoalan sama ada matlamat pemulihan telah bertukar menjadi usaha menjual aset untuk mengurus tanggungan.
RCI merekodkan 75 daripada 106 kaunter saham tersenarai yang dipindahkan kepada UJSB telah dilupuskan. Sebahagian besar pelupusan dan tawaran hak penolakan pertama pula berlaku ketika pasaran sedang jatuh akibat Covid-19.
Daripada sembilan transaksi yang disenaraikan RCI, tujuh berlaku antara 24 Mac hingga 29 Mei 2020. Rujuk Laporan RCI, halaman 131.
Saham boleh dijual mengikut harga pasaran tanpa dijual di bawah harga pasaran. Harga pasaran ketika pelabur sedang panik masih boleh menjadi terlalu rendah jika dibandingkan dengan nilainya selepas ekonomi kembali stabil.
Eastern & Oriental Berhad memberikan contoh paling jelas.
RCI merekodkan satu blok 46.4 juta saham E&O dalam tawaran hak penolakan pertama pada 25 Mac 2020. Harga tawarannya ialah 36.5 sen ketika harga pasaran hanya 33.5 sen.
Data harga bulanan menunjukkan saham E&O berada sekitar 60 sen pada Mac 2021 dan 72 sen pada Mei 2021. Berbanding harga pasaran 33.5 sen yang direkodkan RCI, itu merupakan peningkatan kira-kira 79 peratus dan 115 peratus.
Angka tersebut bukan kerugian tunai yang boleh terus dicatatkan terhadap UJSB. Ia menunjukkan kemungkinan kerugian peluang yang perlu dijelaskan. Jika UJSB ditubuhkan untuk memulihkan aset, mengapa saham berpotensi dilepaskan ketika pasaran berada pada tahap paling lemah?
MMC Corporation menambah satu lagi tanda tanya. UJSB dilaporkan menjual saham MMC ketika gelombang pelupusan pada Mac 2020. Pada Jun 2021, tawaran penswastaan MMC dibuat pada harga RM2 sesaham, berbanding RM1.17 sebelum pengumuman. Perbezaannya sekitar 71 peratus.
KSL Holdings pula menunjukkan bahawa tidak semua pelupusan semestinya merugikan. RCI merekodkan harga pasaran KSL sebanyak 63 sen pada 6 Mei 2020, sedangkan harganya sekitar 58 sen setahun kemudian.
Perbandingan ini membuktikan setiap transaksi perlu dinilai secara berasingan. Sebahagiannya mungkin wajar, manakala sebahagian lagi berkemungkinan telah mengorbankan peluang pemulihan yang besar.
RCI melaporkan portfolio baharu UJSB menjana pendapatan sekitar RM200 juta hingga RM300 juta setahun. Pendapatan itu mungkin mencukupi untuk menampung operasi syarikat, namun belum membuktikan UJSB mampu menutup jurang besar antara nilai aset dengan tanggungannya.
Pada akhir 2024, UJSB dilaporkan mempunyai aset berjumlah RM11.44 bilion berbanding liabiliti RM23.86 bilion.
Apabila Sukuk Siri 1 bernilai kira-kira RM12.5 bilion matang pada 29 Mei 2026, hanya RM965 juta diselesaikan melalui pemindahan aset. Baki RM11.5 bilion dibiayai semula melalui sukuk baharu yang akan matang pada 2036.
Keadaan ini menguatkan hujah bahawa UJSB bukan penyelesaian menyeluruh. Ia merupakan mekanisme kecemasan yang memperbaiki kedudukan TH dengan segera, namun memindahkan risiko dan beban kewangan kepada kerajaan serta generasi pentadbiran seterusnya.
UJSB kini perlu mendedahkan rekod lengkap setiap aset. Nyatakan jumlah saham, nilai pemindahan, tarikh pelupusan, harga transaksi sebenar, dividen yang dilepaskan, prestasi selepas enam, 12 dan 24 bulan serta pulangan daripada pelaburan gantian.
Adakah UJSB benar-benar memulihkan aset atau sekadar menjual sebahagiannya, menukar sebahagian yang lain dan melanjutkan baki tanggungannya hingga 2036?
Penubuhan UJSB mungkin menyelamatkan kedudukan akaun TH pada penghujung 2018. Perkembangan selepas itu belum membuktikan bahawa ia merupakan keputusan terbaik untuk melindungi nilai aset dan kepentingan pendeposit dalam jangka panjang.
Masalah kewangan boleh dipindahkan dari satu penyata ke penyata yang lain. Bebannya tetap perlu dibayar oleh seseorang.