Pada hari matang, hutang sepatutnya berhenti menjadi janji dan bertukar menjadi wang. Tanggal 29 Mei 2026 sepatutnya menjadi hari Urusharta Jamaah Sdn Bhd membuka peti pembayaran, bukannya membuka kalendar baharu.
Sukuk Siri 1 UJSB bernilai kira-kira RM12.5 bilion telah sampai tempoh matang. Daripada jumlah tersebut, hanya sekitar RM965 juta diselesaikan melalui pemindahan tanah di TRX dan aset perladangan di Sarawak kepada Tabung Haji. Baki kira-kira RM11.5 bilion pula tidak ditebus menggunakan wang tunai, sebaliknya digantikan dengan Sukuk Siri 3 yang hanya akan matang pada Mei 2036.
Angkanya mudah difahami. Hanya sekitar 7.7 peratus daripada sukuk yang matang diselesaikan melalui aset, manakala hampir 92 peratus lagi digulung menjadi hutang baharu untuk tempoh sepuluh tahun.
Pakar ekonomi Nungsari Ahmad Radhi menyifatkannya sebagai penerbitan semula sukuk asal. UJSB bukan melunaskan keseluruhan obligasi itu, sebaliknya menerbitkan sukuk baharu bagi menggantikan sukuk yang sudah matang. Bahasa kewangannya ialah pembiayaan semula, manakala bahasa rakyat lebih mudah. Hutang lama diganti dengan hutang baharu.
Istilahnya mesti diperbetulkan supaya perbahasan tidak tersasar. Bukan Tabung Haji yang berhutang. UJSB ialah pihak yang berhutang kepada TH, manakala Tabung Haji memegang sukuk sebagai pemiutang dan berhak menerima keuntungan tahunan serta pembayaran pokok apabila sampai tarikh matang.
Sukuk Siri 3 menawarkan kadar keuntungan sekitar 3.825 peratus dan TH dijangka menerima kira-kira RM440 juta setahun. Instrumen itu masih mempunyai nilai undang-undang, nilai perakaunan dan aliran tunai. Komitmen kerajaan pula menguatkan kedudukan TH sebagai pemegang sukuk.
Pembayaran keuntungan RM440 juta setahun tidak bermaksud pokok RM11.5 bilion telah dilunaskan. Membayar keuntungan atas hutang bukanlah perkara yang sama dengan menyelesaikan hutang. Sukuk UJSB sememangnya bernilai kepada TH kerana kerajaan berdiri di belakang obligasi tersebut. Namun di situlah muncul ironi paling besar. Sesuatu instrumen boleh selamat kepada pemiutang tetapi masih menjadi beban kepada pihak yang akhirnya perlu membayarnya. Jika hasil pemulihan aset UJSB tidak mencukupi, nilai sukuk kepada TH akan berubah menjadi kos kepada kerajaan dan rakyat.
UJSB ditubuhkan pada Disember 2018 untuk mengambil alih, memulihkan dan menjana pendapatan aset TH yang dianggap kurang berprestasi.
Sebanyak 106 pegangan ekuiti tersenarai, sebuah syarikat perladangan tidak tersenarai dan 29 hartanah dipindahkan kepada UJSB. Nilai pemindahan berjumlah kira-kira RM19.9 bilion walaupun nilai pasaran aset tersebut ketika itu dianggarkan sekitar RM9.7 bilion. Sebagai balasan, TH menerima RM300 juta tunai serta sukuk bernilai terbitan RM19.6 bilion yang dijangka meningkat kepada kira-kira RM27.5 bilion apabila matang.
Struktur tersebut berjaya mengeluarkan aset bermasalah daripada kunci kira-kira TH, namun memindahkan aset tidak bermaksud kerugian dan risiko turut terpadam. Risiko itu hanya berpindah rumah. Daripada TH, risiko dibawa ke UJSB. Daripada UJSB, risiko akhirnya menghampiri pintu Perbendaharaan. Mandat UJSB sendiri adalah untuk memulihkan dan menjana pendapatan dari aset yang dipindahkan supaya sukuk kepada TH dapat ditebus mengikut jadual.
Tarikh matang pertama sudah tiba, namun hampir 92 peratus daripada obligasi tersebut terpaksa dibawa ke hadapan sehingga 2036. Keadaan ini tidak membuktikan bahawa semua aset telah lesap. Kerajaan juga tidak boleh meminta rakyat mempercayai bahawa pemulihan aset telah berjaya tanpa mendedahkan rekonsiliasi penuh. Jika aset masih ada, kerajaan perlu menyenaraikannya. Jika aset telah dijual, harga jualannya perlu dinyatakan. Jika aset telah pulih, nilai pasarannya mesti dibentangkan. Jika aset menghasilkan keuntungan, kerajaan perlu mendedahkan jumlah wang tunai yang telah dikumpulkan untuk menebus sukuk. Rakyat tidak meminta slogan penyelamatan. Rakyat meminta lejar perakaunan.
Pada penghujung 2024, UJSB dilaporkan mempunyai aset sekitar RM11.44 bilion berbanding liabiliti kira-kira RM23.86 bilion. Jurangnya melebihi RM12 bilion. Angka tersebut tidak menggambarkan sebuah entiti yang sudah hampir menyelesaikan keseluruhan tanggungannya. Ia menunjukkan nilai aset yang ada masih belum sepadan dengan liabiliti yang perlu ditanggung.
Pelanjutan sukuk mungkin dipertahankan sebagai langkah untuk mengelakkan aset dijual secara tergesa-gesa pada harga rendah. Hujah itu mempunyai asas komersial kerana penjualan paksa boleh membesarkan kerugian. Namun langkah yang praktikal tidak semestinya membuktikan pelan asal telah berjaya. UJSB sudah diberikan masa sejak 2018 untuk memulihkan aset. Apabila Sukuk Siri 1 matang pada 2026, hasil akhirnya bukan penebusan tunai penuh, sebaliknya tempoh sepuluh tahun lagi. Tempoh pemulihan kini berubah menjadi tempoh menunggu.
Kebimbangan ini turut dibangkitkan oleh Hassan Abdul Karim, Ahli Parlimen Pasir Gudang daripada PH-PKR. Hassan meminta penjelasan sama ada kerajaan mampu memenuhi komitmen terhadap sukuk UJSB. Menteri Kewangan II, Amir Hamzah Azizan, memberi jaminan bahawa kerajaan sentiasa menjelaskan hutangnya. Beliau turut menerangkan bahawa perbezaan hampir RM8 bilion antara nilai terbitan RM19.6 bilion dengan nilai matang sekitar RM27.5 bilion merupakan pulangan kepada TH.
Jaminan tersebut melindungi pendeposit dan kedudukan kewangan TH, namun jawapan bahawa kerajaan akan membayar belum menjelaskan sumber sebenar pembayaran. Kerajaan perlu menyatakan sama ada pembayaran itu akan datang daripada hasil pemulihan aset UJSB atau wang negara. Jika aset mencukupi, bentangkan angka dan jadual penebusannya. Jika terdapat kekurangan, nyatakan berapa besar jurang yang mungkin perlu ditanggung oleh rakyat. Di belakang perkataan “kerajaan” ada hasil cukai dan wang negara.
Sukuk UJSB belum boleh dianggap tidak bernilai kerana TH masih menerima pulangan dan mempunyai tuntutan terhadap pembayaran pokok. Namun nilai sebenar instrumen itu hanya akan terbukti apabila penerbitnya mampu melunaskan hutang menggunakan hasil aset, bukannya menerbitkan satu lagi kertas hutang. Pada 2026, yang sampai bukan wang tetapi tarikh baharu.
Aset telah berpindah, hutang masih hidup dan rakyat pula diminta menunggu sehingga 2036. Tarikh baharu bukan penyelesaian baharu. Ia cuma masa yang dipinjam.