Tanah bukan sekadar ruang di atas peta. Bagi masyarakat Orang Asli, tanah ialah tempat tinggal, sumber rezeki, sejarah keturunan dan maruah komuniti. Istilah yang digunakan mengenainya tidak boleh dibiarkan kabur sehingga masyarakat dikelirukan atau pihak berkepentingan mengambil kesempatan.
Itulah garis tegas yang dititahkan Sultan Pahang, Al-Sultan Abdullah Ri’ayatuddin Al-Mustafa Billah Shah ketika berangkat ke Program Kenduri Rakyat sempena Hari Orang Asli 2026 di Kampung Orang Asli Sungai Mok, Rompin pada 18 Ogos 2026.
Baginda mengingatkan bahawa Akta Orang Asli 1954 atau Akta 134 tidak mewujudkan kategori statutori bernama “tanah adat” di Semenanjung Malaysia. Istilah yang diperuntukkan ialah “Kawasan Orang Asli” di bawah Seksyen 6 dan “Rizab Orang Asli” di bawah Seksyen 7. Kedua-duanya memerlukan tindakan Pihak Berkuasa Negeri melalui pemberitahuan dalam Warta.
Maksudnya jelas. Sesuatu kawasan tidak menjadi hak milik berdaftar secara automatik hanya kerana pernah diduduki, dimasuki atau digunakan. Status tanah, sejarah pendudukan, sempadan kawasan, penggunaan sebenar dan fakta di lapangan perlu diperiksa terlebih dahulu.
Seksyen 6 membolehkan Pihak Berkuasa Negeri mengisytiharkan kawasan yang didiami secara dominan atau eksklusif oleh Orang Asli sebagai Kawasan Orang Asli. Selepas diwartakan, urusan pemberimilikan, pajakan atau pelupusan tanah kepada orang luar dan perusahaan komersial tidak boleh dilakukan tanpa proses perundingan yang ditetapkan.
Perlindungan di bawah Seksyen 7 lebih khusus. Sesebuah kawasan yang didiami secara eksklusif oleh Orang Asli boleh diisytiharkan sebagai Rizab Orang Asli. Tanah dalam rizab itu tidak boleh dilupuskan kepada pihak lain kecuali kepada anggota komuniti Orang Asli yang biasanya menetap di situ.
Seksyen 8 pula membolehkan Pihak Berkuasa Negeri memberikan hak menduduki tanah tertentu dalam Kawasan Orang Asli atau Rizab Orang Asli. Hak menduduki ini perlu dibezakan daripada hak milik berdaftar yang disertai geran. Memanggil sesuatu kawasan sebagai tanah adat sahaja tidak boleh menggantikan proses perundangan, pengukuran dan pewartaan. (Rujukan Akta Orang Asli 1954)
Perlembagaan Persekutuan turut memberikan asas perlindungan. Perkara 8(5)(c) membenarkan peruntukan khas bagi perlindungan, kesejahteraan dan kemajuan Orang Asli, termasuk perizaban tanah. Undang-undang bukan alasan untuk menafikan hak mereka. Undang-undang sepatutnya menjadi alat yang memastikan hak itu dikenal pasti, direkodkan dan dilindungi.
Cabaran sebenar Pahang kini terletak pada pelaksanaannya. Daripada 264 Kampung Orang Asli di seluruh negeri, hanya 30 kawasan telah selesai diwartakan manakala 16 kawasan diberikan hak milik tanah. Ini bermakna baru 46 kampung mempunyai penyelesaian status tanah, sementara 218 lagi masih menunggu kepastian.
Daripada baki tersebut, 75 permohonan sedang diproses oleh Pejabat Daerah dan Tanah. Sebanyak 31 permohonan telah disusun untuk dibawa ke Mesyuarat Majlis Kerajaan Negeri. Terdapat juga 44 kawasan berdepan pertindihan melibatkan Hutan Simpanan Kekal, Tanah Rizab Melayu atau tanah milik. Lebih membimbangkan, permohonan bagi 143 kampung masih belum diterima.
Angka tersebut menunjukkan masalahnya bukan sekadar tuntutan yang melampau. Jika 143 permohonan belum diterima, kerajaan perlu menjelaskan siapa yang bertanggungjawab menyediakan ukur tanah, peta komuniti, bukti sejarah pendudukan dan dokumen permohonan. Jika berlaku pertindihan, satu agensi mesti diberikan mandat untuk memimpin penyelesaian.
Titah Sultan Pahang membawa keseimbangan yang amat penting. Hak Orang Asli yang sah mesti dipertahankan. Pencerobohan, peluasan kawasan tanpa kebenaran dan tuntutan yang tidak disokong bukti pula tidak boleh dikompromi. Baginda turut memberi amaran tentang kegiatan penerokaan besar-besaran yang didalangi pihak luar sehingga masyarakat tempatan, termasuk wanita dan kanak-kanak, digunakan untuk mempertahankan kepentingan pihak tertentu.
Menolak dakwaan pemilikan automatik tidak bermaksud menafikan sejarah masyarakat Orang Asli. Pada masa yang sama, ketiadaan warta tidak boleh dijadikan alasan untuk kerajaan berhenti menyiasat sejarah pendudukan sebenar. Setiap kampung perlu dinilai secara individu kerana keadaan penempatan, pertanian, pertindihan dan sejarahnya tidak seragam.
Pentadbiran Pahang kini mempunyai arahan yang cukup jelas. Ukur kawasan. Tentukan sempadan. Selesaikan pertindihan. Wartakan kawasan yang layak. Berikan hak milik apabila sesuai. Tetapkan tempoh penyelesaian bagi semua 218 kampung yang masih tertangguh.
Tanah bukan bahan permainan sentimen. Hak bukan andaian. Pewartaan bukan belas ihsan. Ia tanggungjawab pentadbiran yang mesti diselesaikan supaya tiada masyarakat Orang Asli terus menunggu tanpa kepastian.
Dan perlu diingat bahawa kerajaan negeri Pahang sentiasa memberi perhatian terhadap isu ini.