Tiga Realiti Kewangan
Sidang khas DUN Negeri Sembilan pada 18 Ogos bukan sekadar meluluskan peruntukan tambahan RM40.35 juta. Sidang itu mendedahkan tiga realiti kewangan yang mengubah cara rakyat menilai pentadbiran PH sebelum Pilihan Raya Negeri.
Realiti pertama melibatkan RM3.06 juta yang disalurkan kepada 17 kawasan DUN PH. Realiti kedua membabitkan rizab melebihi RM1.2 bilion yang bukan keseluruhannya wang bebas. Realiti ketiga pula berkaitan bonus penjawat awam yang diumumkan lebih awal, sedangkan RM13 juta masih perlu diluluskan melalui peruntukan tambahan selepas kerajaan bertukar.
Ketiga-tiga pendedahan ini mempunyai satu persamaan. Tajuk besarnya dipersembahkan sebelum pilihan raya. Butiran sebenar hanya terbuka selepas PH kehilangan kerajaan.
Rekod yang dibentangkan Menteri Besar Datuk Ismail Lasim menunjukkan MMK terdahulu meluluskan RM180,000 kepada setiap Pusat Khidmat DUN PH pada 3 Jun 2026. Surat penyaluran bertarikh 4 Jun, manakala DUN dibubarkan pada 5 Jun. Lebih mengundang persoalan, peruntukan itu dinyatakan bagi Program Kesejahteraan Rakyat untuk tempoh Julai hingga September. Wang tersebut diluluskan ketika DUN menghitung jam untuk dibubarkan bagi program yang hanya bermula selepas wakil rakyat berkenaan tidak lagi memegang mandat dalam DUN yang masih hidup.
Kiraannya mudah. RM180,000 didarab dengan 17 kawasan PH menghasilkan RM3.06 juta. Jumlah serta bilangan penerima itu bukan lagi sekadar angka dalam hantaran media sosial. Perkara tersebut telah dibangkitkan di Dewan Rakyat pada 30 Jun.
Catatan rasmi persidangan Dewan Rakyat yang diterbitkan oleh Pejabat Perdana Menteri turut merekodkan bahawa 17 DUN PH menerima RM180,000 setiap satu, manakala 14 DUN BN tidak diberikan peruntukan yang sama.
Perdana Menteri menjawab bahawa pengumuman sebelum penamaan calon dibenarkan serta keputusan tersebut berada di bawah bidang kuasa kerajaan negeri.
Jawapan itu mungkin menjelaskan kedudukannya dari sudut peraturan pilihan raya. Ia tidak menyelesaikan isu kewajaran, kesaksamaan dan pertimbangan politik di sebalik keputusan tersebut.
Sesuatu keputusan boleh mempunyai minit mesyuarat, surat kelulusan dan punca kuasa yang sah. Semua itu tidak secara automatik menjadikannya adil. Teo Kok Seong dari PH mempertahankan kelulusan tersebut sebagai mengikut tatakelola. Beliau turut mengakui peruntukan itu hanya diberikan kepada ADUN PH. Pembelaan berkenaan sebenarnya mengukuhkan inti pertikaian.
Isunya bukan lagi sama ada kertas kerja diproses dengan betul. Isunya ialah mengapa wang kerajaan hanya diberikan kepada wakil sebuah gabungan politik dua hari sebelum pembubaran, sedangkan BN masih menjadi sebahagian daripada Kerajaan Perpaduan Negeri Sembilan. Jika peruntukan itu benar-benar bertujuan menjaga kesejahteraan rakyat, mengapa rakyat di 14 kawasan BN tidak dinilai mempunyai keperluan yang sama?
Satu dokumen yang didedahkan berkaitan Pusat Khidmat DUN Bukit Kepayang didakwa menunjukkan RM180,000 dimasukkan ke dalam akaun pusat khidmat tersebut pada 4 Jun. Setakat ini belum ada keputusan rasmi SPRM yang mengesahkan berlakunya kesalahan. Tarikh penyaluran bagi semua 17 kawasan juga masih perlu diperincikan.
Dakwaan mengenai tambahan RM45,000 turut dibangkitkan oleh ADUN Ampangan dalam sidang DUN. Jika jumlah itu turut diberikan kepada semua 17 ADUN PH, keseluruhan nilainya boleh mencecah RM3.825 juta. Angka tersebut belum boleh dianggap muktamad selagi dokumen kelulusan dan pembayaran tidak didedahkan. Kerajaan negeri perlu membentangkan senarai penerima, tarikh wang dimasukkan, baki dalam setiap akaun, program yang dilaksanakan serta bukti siapa yang menerima manfaat. Jika semuanya teratur, bentangkan rekod. Jika terdapat kelemahan, wang rakyat mesti dipulangkan dan tindakan sewajarnya diambil.
Pendedahan kedua melibatkan rizab kerajaan negeri.
PH selama ini menonjolkan rizab melebihi RM1.2 bilion sebagai bukti kehebatan pengurusan kewangan. Ismail kemudian menjelaskan bahawa daripada keseluruhan rizab yang kini disebut sekitar RM1.3 bilion, hanya kira-kira RM800 juta boleh digunakan dalam keadaan biasa. Bakinya terdiri daripada wang amanah, termasuk hampir RM300 juta dana MARRIS yang penggunaannya terikat kepada tujuan tertentu.
Kedudukan kewangan Negeri Sembilan memang stabil. Kutipan hasil 2025 mencapai RM785.2 juta dengan lebihan sebenar RM203.2 juta.
Isunya terletak pada cara angka rizab dipersembahkan kepada rakyat. Wang yang tercatat dalam akaun kerajaan tidak semestinya wang yang bebas dibelanjakan. Apabila dana amanah dan peruntukan khusus dicampurkan ke dalam satu angka besar tanpa penjelasan yang sama lantang, rakyat mendapat gambaran bahawa kerajaan mempunyai ruang tunai jauh lebih besar daripada keadaan sebenar. Angkanya mungkin betul, gambaran politik yang dibina daripadanya belum tentu lengkap.
Pendedahan ketiga ialah Bantuan Khas Kewangan kepada lebih 6,000 penjawat awam negeri. Pentadbiran PH mengumumkan pada Disember 2025 bahawa penjawat awam akan menerima minimum dua bulan dan maksimum tiga bulan gaji, termasuk satu bayaran berdasarkan prestasi. Pengumuman itu dibuat ketika pembentangan Belanjawan Negeri Sembilan 2026.
Selepas kerajaan bertukar, DUN baharu meluluskan RM13 juta melalui Rang Undang Undang Perbekalan Tambahan 2026 bagi membiayai BKK dua bulan serta bayaran berasaskan prestasi.
Kelulusan tambahan itu bukan bukti bahawa bonus berkenaan palsu. Ia menunjukkan pengumuman besar tersebut masih memerlukan tambahan peruntukan untuk disempurnakan. PH mengumumkan manfaatnya, manakala kerajaan baharu menyediakan ruang tambahan dalam belanjawan bagi memastikan komitmen kepada penjawat awam dapat ditunaikan.
Apabila ketiga-tiga pendedahan ini disusun bersama, coraknya menjadi terang. RM3.06 juta diluluskan hanya kepada 17 kawasan PH menjelang pembubaran. Rizab melebihi RM1.2 bilion dipromosikan tanpa membezakan wang bebas dengan dana amanah. Bonus sehingga tiga bulan diumumkan sebelum keperluan tambahan RM13 juta dimuktamadkan.
Ini bukan sekadar masalah komunikasi. Ini ialah seni membesarkan tajuk sebelum rakyat mengundi, kemudian meninggalkan nota kaki untuk dibaca selepas pilihan raya.
PH boleh mengulangi bahawa semuanya mengikut prosedur. Rakyat tetap berhak menilai sama ada keputusan itu adil, telus dan wajar. Tatakelola bukan mesin basuh yang boleh memutihkan setiap keputusan hanya kerana terdapat minit mesyuarat.
Prosedur menerangkan bagaimana wang diluluskan. Ia tidak pernah menjawab mengapa wang rakyat hanya mendarat di sebelah politik tertentu.
