Menjelang Pilihan Raya Umum ke-16, politik Malaysia semakin memasuki wilayah yang sukar diramal. Gabungan yang hari ini duduk semeja belum tentu memasuki gelanggang pilihan raya dengan formula yang sama, sementara parti yang pernah berhadapan pula boleh kembali menemukan titik pertemuan apabila matematik kerusi menuntutnya.
Ahli Parlimen Bangi, Dr Ong Kian Ming, bekas pemimpin DAP yang meninggalkan parti itu pada 31 Ogos lalu membawa satu kemungkinan politik yang cukup besar untuk direnungkan.
Dalam wawancara bersama Sinar Harian, Kian Ming mengemukakan senario yang antaranya meletakkan Presiden UMNO, Datuk Seri Dr Ahmad Zahid Hamidi dalam percaturan jawatan Perdana Menteri ke-11 serta kemungkinan berlaku perubahan kuasa di Selangor.
Ia bukan keputusan pilihan raya. Namun apabila pandangan sedemikian datang daripada seseorang yang pernah berada cukup hampir dengan jentera pilihan raya DAP, pernah menjadi Ahli Parlimen selama dua penggal dan mempunyai latar belakang dalam analisis politik serta dasar awam, hujahnya wajar dilihat sebagai satu gambaran tentang betapa terbukanya landskap menuju PRU16.
Kian Ming bukan lagi ahli DAP. Beliau mengumumkan keluar daripada parti itu selepas 14 tahun bersama DAP dan pada masa sama menegaskan bahawa beliau tidak bercadang menyertai parti politik lain atau bertanding dalam PRU16. Beliau bagaimanapun menyatakan kesediaan membantu Khairy Jamaluddin berkempen sekiranya bekas Menteri Kesihatan itu kembali bertanding.
Kedudukan itu menjadikan pandangannya menarik kerana beliau kini bercakap dari luar struktur rasmi DAP yang pernah menjadi rumah politiknya.
Perkara yang lebih besar daripada persoalan siapa bakal menjadi Perdana Menteri ialah perubahan struktur persaingan politik Malaysia itu sendiri.
Selepas PRU15, politik negara tidak lagi mudah dibahagikan kepada dua blok tradisional. Kerajaan Persekutuan terbentuk melalui kerjasama beberapa gabungan dan parti yang sebelumnya bertanding sesama sendiri.
BN dan PH merupakan contoh paling jelas.
Kedua-duanya memasuki PRU15 sebagai pesaing, tetapi selepas keputusan pilihan raya menghasilkan Parlimen tergantung, mereka akhirnya berada dalam kerajaan yang sama.
Persoalan menjelang PRU16 ialah sejauh mana formula itu mampu diteruskan apabila setiap parti kembali perlu mempertahankan kawasan masing-masing.
Di sinilah UMNO dan BN mempunyai kedudukan yang unik.
Walaupun kekuatan kerusinya tidak sebesar zaman dominasi BN dahulu, kedudukannya di tengah-tengah percaturan antara blok politik menjadikan parti itu berpotensi memainkan peranan penting dalam pembentukan kerajaan selepas pilihan raya sekiranya sekali lagi tiada satu gabungan memperoleh majoriti bersendirian.
Daripada sudut inilah nama Ahmad Zahid muncul dalam senario yang dikemukakan Kian Ming.
Bukan kerana jawatan Perdana Menteri ke-11 telah ditentukan tetapi kerana politik Malaysia selepas 2022 telah menunjukkan bahawa angka kerusi, kemampuan membentuk gabungan dan rundingan pasca pilihan raya boleh menjadi sama penting dengan jumlah kerusi yang dimenangi sesebuah parti secara individu.
Ahmad Zahid kini bukan sekadar Presiden UMNO.
Beliau mengetuai sebuah parti yang berada pada titik strategik antara blok-blok politik utama negara.
Sekiranya keputusan PRU16 sekali lagi menghasilkan Parlimen tanpa majoriti jelas, proses pembentukan kerajaan boleh bergantung kepada gabungan mana yang mampu mencapai sokongan sekurang-kurangnya majoriti Dewan Rakyat.
Dalam keadaan seperti itu, parti yang memiliki jumlah kerusi sederhana tetapi penting kepada pembentukan majoriti boleh mempunyai pengaruh rundingan yang jauh lebih besar daripada angka kerusinya.
Itulah sifat politik Parlimen tergantung.
Bagaimanapun, kemungkinan Zahid menjadi Perdana Menteri ke-11 kekal sebuah senario politik yang dikemukakan Kian Ming, bukannya kesimpulan yang boleh dibuat hari ini.
PRU16 belum berlangsung. Calon belum dimuktamadkan. Bentuk kerjasama parti juga boleh berubah.
Malah hubungan antara BN dengan PH sendiri perlu dilihat dalam konteks politik negeri, pembahagian kerusi dan kepentingan parti masing-masing.
Bahagian kedua ramalan Kian Ming mungkin lebih signifikan dari sudut politik negeri.
Selangor merupakan antara negeri paling penting dalam politik Malaysia.
Negeri itu mempunyai jumlah pengundi yang besar, ekonomi yang sangat penting kepada negara serta kawasan bandar, separa bandar dan Melayu yang mencerminkan banyak corak pengundian nasional.
Kerajaan PH telah menguasai Selangor sejak 2008 melalui beberapa konfigurasi gabungan politik yang berbeza.
Dalam PRN Selangor 2023, PH memenangi 32 daripada 56 kerusi DUN, dengan DAP memperoleh 15 kerusi, PKR 12 dan Amanah lima. Persaingan di beberapa kawasan bagaimanapun menunjukkan bahawa jurang antara blok politik boleh menjadi lebih rapat apabila berlaku penyatuan atau pemindahan undi antara parti.
Sebab itulah persoalan Selangor tidak boleh dilihat hanya melalui keputusan lama.
Soalan sebenarnya ialah bagaimana pengundi yang pernah memilih BN, PH atau PN akan bertindak sekiranya konfigurasi pertandingan berubah pada pilihan raya akan datang.
Jika berlaku pertandingan tiga penjuru, matematiknya satu bentuk.
Jika berlaku pertandingan dua penjuru melalui penjajaran baharu antara beberapa parti, matematiknya boleh berubah sama sekali.
Kian Ming sendiri pernah menekankan bahawa medan politik penting ialah pengundi pertengahan, khususnya pengundi Melayu yang keputusan mereka boleh dipengaruhi oleh kepimpinan, dasar dan prestasi kerajaan. Dalam analisisnya selepas PRK Kuala Kubu Baharu pada 2024, beliau turut mengingatkan bahawa UMNO tidak boleh menganggap undi Melayu telah kembali secara automatik, manakala PN juga tidak boleh menganggap ketidakpuasan terhadap kerajaan menjamin laluan mudah ke Putrajaya.
Prinsip yang sama masih relevan apabila menilai Selangor.
Tidak ada blok yang boleh menganggap sokongan pengundi sebagai milik kekal.
Ramalan Kian Ming sebenarnya memperlihatkan satu perkara yang lebih penting.
PRU16 mungkin tidak hanya menentukan parti mana mendapat kerusi paling banyak.
Ia berpotensi menentukan bagaimana sistem gabungan politik Malaysia disusun semula.
Adakah BN dan PH akan terus bekerjasama?
Adakah pertandingan antara mereka kembali berlaku di sebahagian kawasan?
Adakah PN mampu mengekalkan momentum undi Melayu?
Sejauh mana pengundi bukan Melayu akan kekal bersama PH?
Dan paling penting, apakah keputusan akhir menghasilkan sebuah gabungan dengan majoriti jelas atau sekali lagi membuka ruang kepada rundingan selepas pilihan raya?
Semua persoalan itu mempunyai kesan langsung kepada siapa akhirnya mempunyai sokongan mencukupi untuk membentuk kerajaan.
Sebab itu, membaca ramalan bahawa Zahid mungkin menjadi Perdana Menteri ke-11 semata-mata sebagai cerita mengenai seorang individu mungkin terlalu sempit.
Ia sebenarnya cerita mengenai kemungkinan perubahan imbangan kuasa.
Begitu juga ramalan mengenai Selangor.
Isunya bukan sekadar sama ada sebuah kerajaan negeri boleh bertukar tangan. Persoalan lebih besar ialah sama ada pola pengundian yang terbentuk sejak 2008 sedang mengalami perubahan baharu apabila sempadan antara kerajaan dan pembangkang, kawan dan lawan serta rakan gabungan semakin kompleks.
Akhirnya, tiada siapa mempunyai keputusan PRU16 hari ini.
Kian Ming mempunyai analisisnya. Parti-parti politik mempunyai strategi masing-masing. Pengundi pula mempunyai keputusan terakhir apabila tiba hari mengundi.
Namun satu perkara semakin jelas.
PRU16 berpotensi menjadi pilihan raya yang jauh lebih kompleks daripada sekadar pertarungan antara logo.
Pertandingan sebenar mungkin berlaku pada tiga lapisan serentak iaitu siapa mampu memenangi kerusi, siapa mampu membentuk gabungan selepas keputusan diumumkan dan siapa akhirnya mempunyai sokongan majoriti untuk membentuk kerajaan.
Dalam politik seperti itu, sebuah parti tidak semestinya perlu kembali menjadi dominan seperti dahulu untuk menjadi penentu.
Kadangkala beberapa puluh kerusi yang berada pada kedudukan strategik sudah cukup untuk mengubah keseluruhan persamaan kuasa.
Itulah sebabnya ramalan Kian Ming mengenai Ahmad Zahid dan Selangor menarik untuk diperhatikan.
Bukan kerana ia menentukan apa yang pasti berlaku pada PRU16.
Jelas, kerana ia menunjukkan betapa luasnya kemungkinan politik Malaysia apabila pilihan raya seterusnya tiba.