KUALA LUMPUR – Penggubalan Rang Undang-Undang (RUU) Kebebasan Maklumat 2026 tidak boleh sekadar membawa nama “kebebasan maklumat” tetapi pada akhirnya dipenuhi terlalu banyak sekatan sehingga akses rakyat terhadap maklumat terus terbatas.
Itu antara penegasan Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Undang-Undang dan Reformasi Institusi), Dato’ Sri Azalina Othman Said ketika menyentuh hala tuju RUU berkenaan dalam Sesi Pendengaran Awam National Town Hall di Parlimen.
Menurut Azalina, matlamat sebenar undang-undang berkenaan perlu kekal jelas, iaitu membuka ruang lebih luas kepada rakyat mendapatkan maklumat, bukannya mewujudkan satu kerangka baharu yang kelihatan terbuka pada namanya tetapi terlalu sempit dalam pelaksanaannya.
Pendirian itu penting kerana kebebasan maklumat bukan sekadar soal menyediakan dokumen apabila diminta. Ia berkait secara langsung dengan keupayaan rakyat memahami bagaimana keputusan kerajaan dibuat, bagaimana kuasa awam dilaksanakan dan sejauh mana institusi kerajaan boleh dipertanggungjawabkan kepada masyarakat.
Azalina turut memberikan perhatian khusus kepada kedudukan media. Bagi beliau, peranan media perlu dilihat sebagai sebahagian penting daripada ekosistem demokrasi dan justeru wartawan perlu mempunyai ruang yang munasabah untuk mendapatkan maklumat serta menjalankan tanggungjawab mereka tanpa kekangan yang akhirnya menafikan tujuan asal undang-undang tersebut.
Persoalan utama kini bukan lagi sama ada Malaysia memerlukan undang-undang kebebasan maklumat, tetapi sejauh mana undang-undang itu benar-benar mampu memberikan akses yang lebih terbuka apabila dilaksanakan.
Jika terlalu banyak kategori maklumat dikecualikan, terlalu banyak kuasa penolakan diberikan atau mekanisme mendapatkan maklumat menjadi terlalu rumit, objektif untuk meningkatkan ketelusan boleh kehilangan maknanya.
Sebab itu Azalina menekankan keperluan menilai semula kelemahan dalam teks RUU yang ada. Maklum balas daripada sesi pendengaran awam menunjukkan terdapat sokongan terhadap kewujudan undang-undang berkenaan, namun pada masa sama wujud tuntutan supaya ruang keterbukaan diperluaskan tanpa mengabaikan keperluan keseimbangan tertentu.
Inilah nilai sebenar proses pendengaran awam. Ia bukan sekadar memenuhi prosedur sebelum sesuatu undang-undang dibawa semula ke Parlimen, tetapi membuka ruang kepada masyarakat, golongan muda, media, masyarakat sivil serta pihak berkepentingan untuk menilai sejauh mana sesuatu cadangan undang-undang benar-benar boleh dilaksanakan.
Lebih penting, Azalina sendiri mengakui terdapat kelemahan dalam naskhah sedia ada yang perlu diperhalusi. Pengakuan itu menunjukkan bahawa proses legislatif tidak semestinya berhenti apabila kerajaan memperkenalkan sesuatu RUU. Sebaliknya, penelitian Parlimen dan maklum balas awam boleh digunakan untuk memperbaiki kandungannya sebelum proses seterusnya diteruskan.
RUU Kebebasan Maklumat 2026 telah dibentangkan untuk bacaan kali pertama di Dewan Rakyat pada 13 Julai 2026 sebelum dirujuk kepada Jawatankuasa Pilihan Khas Parlimen pada hari berikutnya.
Sejak itu, beberapa siri mesyuarat dan prosiding dilaksanakan bagi mendapatkan pandangan pihak berkepentingan sebelum jawatankuasa meneruskan penelitian terhadap kandungan undang-undang tersebut.
Selepas sesi town hall kebangsaan ini, jawatankuasa dijangka kembali bermesyuarat bagi menilai pandangan dan isu yang telah dibangkitkan.
Azalina menjelaskan bahawa pada peringkat teknikal terdapat teks RUU kerajaan yang telah dibentangkan, manakala proses di peringkat Jawatankuasa Pilihan Khas Parlimen boleh menghasilkan cadangan yang mencerminkan penelitian jawatankuasa selepas mengambil kira pandangan awam.
Fasa ini cukup penting kerana ia akan menentukan sama ada kelemahan yang dikenal pasti hanya direkodkan atau benar-benar diterjemahkan kepada perubahan yang memperkukuh kandungan undang-undang tersebut.
Asas kepada RUU Kebebasan Maklumat sebenarnya lebih besar daripada persoalan mendapatkan dokumen kerajaan. Matlamatnya ialah membina budaya pentadbiran yang melihat maklumat awam sebagai sesuatu yang pada prinsipnya boleh diakses rakyat, kecuali terdapat alasan undang-undang yang jelas dan munasabah untuk mengehadkannya.
Kerajaan sebelum ini menjelaskan bahawa RUU berkenaan bertujuan memberi akses kepada rakyat untuk mendapatkan maklumat daripada badan awam dan kerajaan, selain meningkatkan ketelusan penyampaian perkhidmatan awam melalui penglibatan masyarakat dalam proses pembentukan dasar.
Namun, keberkesanan sesuatu reformasi akhirnya tidak ditentukan oleh nama undang-undang atau niat ketika ia diperkenalkan. Ia ditentukan oleh kandungannya.
Ia bergantung kepada sejauh mana hak mendapatkan maklumat benar-benar boleh digunakan, sejauh mana pengecualian ditakrifkan dengan jelas dan sejauh mana mekanisme pelaksanaan dapat berfungsi dalam dunia sebenar.
Atas sebab itulah pendirian Azalina bahawa undang-undang yang baik memerlukan bukan sahaja niat yang betul, tetapi peruntukan yang jelas dan mekanisme yang boleh dilaksanakan, menjadi antara perkara penting dalam perbahasan ini.
RUU Kebebasan Maklumat mempunyai potensi menjadi salah satu instrumen penting dalam usaha memperkukuh ketelusan dan akauntabiliti institusi awam.
Namun untuk mencapai tujuan itu, prinsip asasnya perlu jelas: akses menjadi asas, manakala sekatan perlu mempunyai justifikasi yang kukuh dan ditetapkan secara terang.
Jika prinsip itu dapat diterjemahkan dengan baik dalam teks akhir undang-undang, RUU ini bukan sekadar memperkenalkan satu lagi akta baharu, tetapi boleh menjadi langkah penting dalam membentuk hubungan yang lebih telus antara rakyat, maklumat dan kuasa awam.
Tags
Berita