KUALA LUMPUR – Berbilion ringgit wang negara hilang akibat rasuah, sedangkan wang tersebut sepatutnya digunakan untuk pelajar, sekolah dan universiti. Demikian kenyataan Perdana Menteri, Datuk Seri Anwar Ibrahim, ketika berucap pada International Young Future Leaders Summit (iFUTURE) pada 11 Oktober lalu. Namun, beliau tidak menamakan skandal yang dimaksudkan, memperincikan jumlah kerugian atau menjelaskan berapa banyak manfaat pendidikan yang sebenarnya terlepas.
Rasuah sememangnya merugikan negara. Wang yang diseleweng mengurangkan sumber yang boleh dimanfaatkan untuk pembangunan, termasuk pendidikan. Namun, kenyataan mengenai wang yang sepatutnya digunakan untuk pelajar perlu dibezakan daripada dakwaan bahawa peruntukan khusus pendidikan telah dicuri.
Perbezaan tersebut penting apabila angka berbilion ringgit digunakan untuk menggambarkan kerugian negara. Rakyat bukan sahaja berhak mengetahui nilai wang yang hilang, malah berapa banyak telah dipulihkan dan bagaimana kerajaan memastikan kehilangan serupa tidak berulang.
Ukuran ketelusan itu turut relevan terhadap tiga isu kewangan yang masih mendapat perhatian, iaitu pelaburan Kumpulan Wang Persaraan (Diperbadankan) (KWAP), tunggakan hasil Jabatan Pengangkutan Jalan (JPJ) dan kerugian UiTM Holdings Sdn Bhd.
KWAP: RM163.4 juta pelaburan berisiko
Pelaburan KWAP dalam syarikat akuakultur Indonesia, eFishery, menjadi perhatian selepas syarikat berkenaan terpalit dengan skandal manipulasi kewangan. Bekas ketua eksekutifnya dijatuhi hukuman penjara sembilan tahun oleh mahkamah di Bandung pada April 2026.
Pada 18 Julai, KWAP mengesahkan jumlah sebenar pelaburannya ialah RM163.4 juta.
KWAP memaklumkan semakan dalaman telah dilaksanakan dan usaha mendapatkan semula nilai pelaburan masih diteruskan. SPRM pula pada 13 Ogos menyatakan siasatannya setakat itu belum menemukan unsur rasuah atau penyelewengan dalam proses pelaburan tersebut. Pelik?
JPJ: RM314 juta hasil kerajaan belum diserahkan
Isu kedua melibatkan hasil kerajaan yang telah dikutip tetapi gagal dipindahkan mengikut kewajipan kontrak.
Pada 5 Oktober, Menteri Pengangkutan, Anthony Loke Siew Fook, mengesahkan MyEG dan Zetrix AI mempunyai tunggakan RM314 juta bagi tempoh 19 Mei hingga 30 September 2026, sedangkan kutipan tersebut sepatutnya dipindahkan kepada kerajaan dalam tempoh satu hari bekerja.
Sebanyak 35 peringatan telah dikeluarkan. Sebuah cek RM231 juta yang dikemukakan bagi membayar tunggakan turut gagal diproses selepas arahan menghentikan pembayaran dikeluarkan oleh pihak syarikat.
Kerajaan kemudian menggantung kedua-dua syarikat sebagai ejen kutipan, manakala Zetrix mengemukakan cadangan penyelesaian.
Tindakan penggantungan menunjukkan penguatkuasaan telah dilaksanakan. Namun, ia tidak bermaksud RM314 juta itu telah diperoleh kembali.
Tambah pelik, bagaimana kelewatan pembayaran boleh berlarutan selama beberapa bulan meskipun puluhan peringatan telah dikeluarkan.
UiTM Holdings: Kerugian RM157 juta, bekas CEO didakwa
Isu ketiga mempunyai hubungan langsung dengan institusi pendidikan tinggi, melibatkan UiTM Holdings Sdn Bhd, syarikat pelaburan milik penuh Universiti Teknologi MARA (UiTM).
Kementerian Pendidikan Tinggi pada Februari 2023 mengesahkan syarikat tersebut merekodkan kerugian sebelum cukai terkumpul RM157 juta bagi tahun kewangan 2017, 2018, 2019 dan 2021.
Pada 1 Oktober 2026, bekas Ketua Pegawai Eksekutif UiTM Holdings, Azlizan Fadzil, didakwa atas pertuduhan pecah amanah membabitkan RM37.37 juta yang diperuntukkan bagi pembangunan projek solar di Gambang, Pahang.
Beliau mengaku tidak bersalah dan pertuduhan tersebut belum diputuskan mahkamah.
Sebelumnya, SPRM turut menyiasat pembayaran sekitar RM42 juta berkaitan projek sama. Kedua-dua jumlah tidak boleh dicampurkan sebagai kerugian berasingan tanpa pengesahan hubungan antara transaksi berkenaan.
SPRM juga mengesahkan penemuan kelemahan tadbir urus UiTM Holdings, manakala Anwar pada 26 September telah mengarahkan semakan terhadap pengurusan syarikat itu.
Kerugian perniagaan tidak semestinya membuktikan penyelewengan. Namun, prestasi syarikat milik universiti dan tindakan memperbaiki kelemahannya tetap mempunyai kepentingan terhadap pembangunan institusi pendidikan.
KWAP melibatkan pelaburan berisiko, JPJ membabitkan tunggakan hasil, manakala UiTM Holdings mencatat kerugian perniagaan serta mempunyai kes jenayah yang masih melalui proses mahkamah.
Kesemuanya tidak boleh digabungkan sebagai wang yang terbukti dicuri. Namun, setiap kes memperlihatkan perlunya penjelasan mengenai keputusan kewangan, tindakan pemulihan dan tanggungjawab institusi terlibat.
Ucapan Anwar kepada golongan muda turut berlangsung dalam suasana politik menjelang pilihan raya dan ramai tertanya, benarkah wang yang dicuri itu untuk pelajar atau wang yang dari sumber mana?
Jika Anwar merujuk kepada sumber negara yang sepatutnya boleh dimanfaatkan untuk pendidikan, kenyataan tersebut menggambarkan peluang pembangunan yang hilang akibat rasuah. Namun, ucapan itu tidak membuktikan bahawa sejumlah dana khusus pendidikan telah dicuri.
Rakyat berhak mengetahui jumlah sebenar kerugian yang dimaksudkan, wang yang telah dipulihkan dan asas pengiraan manfaat pendidikan yang terlepas.
Hak yang sama terpakai terhadap pengurusan KWAP, hasil JPJ dan UiTM Holdings. Ketelusan tidak seharusnya berhenti pada pengumuman siasatan, penggantungan perkhidmatan atau arahan semakan.