Laporan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) mengenai Lembaga Tabung Haji akhirnya dibuka kepada umum pada 29 Julai 2026, hampir empat tahun selepas laporan itu disiapkan dan dibawa ke peringkat tertinggi kerajaan pada 2022. Selepas sekian lama tersimpan, rakyat bukan sahaja menilai kandungannya, malah mula mempersoalkan mengapa sebuah laporan yang begitu penting mengambil masa bertahun-tahun untuk diketahui umum.
Kerajaan mempunyai alasan tersendiri. Pendedahan lebih awal dikatakan berisiko menjejaskan keyakinan pendeposit, mencetuskan keresahan dan berpotensi mendorong pengeluaran wang secara besar-besaran. Atas pertimbangan itu, laporan berkenaan tidak terus didedahkan ketika ia selesai. Hujah tersebut boleh difahami sekiranya matlamat utamanya benar-benar untuk menjaga kestabilan institusi. Namun apabila laporan itu akhirnya dibuka dengan angka-angka besar mengenai pelaburan bermasalah dan implikasi kewangan yang dikaitkan dengan TH, satu persoalan tetap sukar dielakkan, kalau laporan ini disimpan bertahun-tahun demi menjaga keyakinan pendeposit, adakah pendeposit sekarang benar-benar menjadi lebih yakin selepas semuanya didedahkan?
Angka hampir RM13 bilion yang kini menjadi tumpuan sudah tentu mengundang kebimbangan. Namun angka itu juga perlu diterangkan dengan cermat kerana ia tidak semestinya bermaksud RM13 bilion wang tunai hilang begitu sahaja. Sebahagian besar jumlah tersebut berkait dengan proses pemulihan dan pemindahan aset menerusi Urusharta Jamaah Sdn Bhd, manakala sebahagian lagi melibatkan rosot nilai pelaburan yang terus ditanggung TH. Pendeposit berhak mendapat konteks penuh kerana angka besar yang dilontarkan tanpa penjelasan mudah bertukar menjadi persepsi yang jauh lebih menakutkan daripada kedudukan sebenar.
Lebih mengundang perhatian ialah masa pendedahan laporan berkenaan. RCI dinyahklasifikasi ketika suhu politik sedang meningkat dan kempen pilihan raya negeri sedang berlangsung. Barisan Nasional pula sedang bergerak dengan strategi politiknya sendiri dan jenteranya sudah turun ke lapangan. Tiada bukti yang membolehkan sesiapa menyimpulkan secara muktamad bahawa tarikh tersebut dipilih semata-mata untuk tujuan politik. Namun rakyat tetap bertanya, jika laporan itu sudah berada dalam tangan kerajaan sejak 2022, mengapa bukan 2023, 2024 atau 2025? Mengapa sekarang?
Paling hiruk di dewan parlimen ialah apabila ahli parlimen dari blok kerajaan sendiri menimbulkan kenyataan bahawa kenapa Anwar menjadikan isu Tabung Haji sebagai bahan ceramah politiknya?
Dalam politik, masa sesuatu pendedahan juga membawa mesej. Rakyat bukan hanya melihat apa yang diumumkan, tetapi bila ia diumumkan, siapa yang mengumumkannya dan dalam suasana politik bagaimana ia muncul. Apabila laporan institusi yang serius kemudian bertukar menjadi bahan pertarungan naratif, istilah seperti “sakau”, “kerugian” dan “salah urus” mula digunakan secara bercampur sehingga garis antara kelemahan tadbir urus, keputusan pelaburan yang buruk, rosot nilai dan perbuatan jenayah menjadi semakin kabur.
Itulah sebabnya perbahasan mengenai Tabung Haji memerlukan disiplin fakta. Kelemahan tadbir urus boleh dikenal pasti, pelanggaran prosedur boleh disiasat dan keputusan pelaburan yang buruk boleh dihitung kerugiannya. Namun semua itu tidak secara automatik membuktikan bahawa setiap ringgit yang terlibat telah dicuri atau diselewengkan. Jika terdapat individu yang melakukan jenayah, siasat, dakwa dan buktikan di mahkamah. Jika masalahnya berpunca daripada sistem, perbetulkan sistem tersebut. Pendeposit tidak memerlukan isu ini dijadikan inti ceramah politik, mereka memerlukan gambaran yang lengkap.
Keputusan menyimpan laporan selama hampir empat tahun juga mempunyai kos terhadap keyakinan masyarakat. Semakin lama maklumat penting ditangguhkan, semakin mudah rakyat tertanya-tanya apakah lagi perkara yang belum mereka ketahui. Kepercayaan bukan hanya hilang apabila institusi mengalami kerugian. Kepercayaan juga boleh terhakis apabila rakyat merasakan kebenaran hanya diberitahu apabila masanya dianggap sesuai oleh kerajaan.
Tabung Haji bukan sebuah syarikat pelaburan biasa. Ia memegang simpanan jutaan umat Islam yang menabung sedikit demi sedikit dengan satu impian besar, iaitu menunaikan ibadah haji. Setiap kenyataan mengenai TH membawa kesan terhadap keyakinan pendeposit dan reputasi sebuah institusi yang dibina selama puluhan tahun. Sebab itu ketelusan tidak boleh bersifat bermusim. Jika ada angka kerugian, jelaskan bagaimana ia dikira. Jika terdapat aset yang masih boleh dipulihkan, maklumkan juga. Jika ada tindakan pemulihan selepas 2018, bentangkan hasilnya. Jangan hanya memilih fakta yang menguatkan satu sisi cerita.
Persoalan mengenai laporan RCI hari ini akhirnya bukan lagi sekadar mengenai apa yang berlaku sebelum 2018. Ia turut menyentuh bagaimana kerajaan selepas itu mengurus maklumat, proses pemulihan dan komunikasi kepada pendeposit. RCI sepatutnya menjadi instrumen mencari kebenaran, bukannya dokumen yang hanya mendapat perhatian apabila suasana politik memuncak.
Akhirnya, isu terbesar bukan semata-mata angka RM13 bilion. Isu sebenarnya ialah kepercayaan iaitu kepercayaan kepada Tabung Haji, kepada proses RCI dan kepada kerajaan yang menentukan bila sesuatu maklumat dianggap sesuai untuk diketahui rakyat.
Jika rakyat hanya diberitahu selepas hampir empat tahun, persoalan yang paling sukar dipadam bukan lagi berapa besar kerugiannya, tetapi apa lagi yang mereka masih belum diberitahu.
Dan apabila persoalan itu mula bermain dalam fikiran pendeposit, yang sedang dipertaruhkan bukan sekadar keyakinan terhadap Tabung Haji, tetapi keyakinan terhadap pihak yang memegang kebenaran itu sendiri.
Dalam politik, masa sesuatu pendedahan juga membawa mesej. Rakyat bukan hanya melihat apa yang diumumkan, tetapi bila ia diumumkan, siapa yang mengumumkannya dan dalam suasana politik bagaimana ia muncul. Apabila laporan institusi yang serius kemudian bertukar menjadi bahan pertarungan naratif, istilah seperti “sakau”, “kerugian” dan “salah urus” mula digunakan secara bercampur sehingga garis antara kelemahan tadbir urus, keputusan pelaburan yang buruk, rosot nilai dan perbuatan jenayah menjadi semakin kabur.
Itulah sebabnya perbahasan mengenai Tabung Haji memerlukan disiplin fakta. Kelemahan tadbir urus boleh dikenal pasti, pelanggaran prosedur boleh disiasat dan keputusan pelaburan yang buruk boleh dihitung kerugiannya. Namun semua itu tidak secara automatik membuktikan bahawa setiap ringgit yang terlibat telah dicuri atau diselewengkan. Jika terdapat individu yang melakukan jenayah, siasat, dakwa dan buktikan di mahkamah. Jika masalahnya berpunca daripada sistem, perbetulkan sistem tersebut. Pendeposit tidak memerlukan isu ini dijadikan inti ceramah politik, mereka memerlukan gambaran yang lengkap.
Keputusan menyimpan laporan selama hampir empat tahun juga mempunyai kos terhadap keyakinan masyarakat. Semakin lama maklumat penting ditangguhkan, semakin mudah rakyat tertanya-tanya apakah lagi perkara yang belum mereka ketahui. Kepercayaan bukan hanya hilang apabila institusi mengalami kerugian. Kepercayaan juga boleh terhakis apabila rakyat merasakan kebenaran hanya diberitahu apabila masanya dianggap sesuai oleh kerajaan.
Tabung Haji bukan sebuah syarikat pelaburan biasa. Ia memegang simpanan jutaan umat Islam yang menabung sedikit demi sedikit dengan satu impian besar, iaitu menunaikan ibadah haji. Setiap kenyataan mengenai TH membawa kesan terhadap keyakinan pendeposit dan reputasi sebuah institusi yang dibina selama puluhan tahun. Sebab itu ketelusan tidak boleh bersifat bermusim. Jika ada angka kerugian, jelaskan bagaimana ia dikira. Jika terdapat aset yang masih boleh dipulihkan, maklumkan juga. Jika ada tindakan pemulihan selepas 2018, bentangkan hasilnya. Jangan hanya memilih fakta yang menguatkan satu sisi cerita.
Persoalan mengenai laporan RCI hari ini akhirnya bukan lagi sekadar mengenai apa yang berlaku sebelum 2018. Ia turut menyentuh bagaimana kerajaan selepas itu mengurus maklumat, proses pemulihan dan komunikasi kepada pendeposit. RCI sepatutnya menjadi instrumen mencari kebenaran, bukannya dokumen yang hanya mendapat perhatian apabila suasana politik memuncak.
Akhirnya, isu terbesar bukan semata-mata angka RM13 bilion. Isu sebenarnya ialah kepercayaan iaitu kepercayaan kepada Tabung Haji, kepada proses RCI dan kepada kerajaan yang menentukan bila sesuatu maklumat dianggap sesuai untuk diketahui rakyat.
Jika rakyat hanya diberitahu selepas hampir empat tahun, persoalan yang paling sukar dipadam bukan lagi berapa besar kerugiannya, tetapi apa lagi yang mereka masih belum diberitahu.
Dan apabila persoalan itu mula bermain dalam fikiran pendeposit, yang sedang dipertaruhkan bukan sekadar keyakinan terhadap Tabung Haji, tetapi keyakinan terhadap pihak yang memegang kebenaran itu sendiri.