RM3.4 bilion untung.
RM1.4 bilion rugi.
Dua angka yang bertentangan ini digunakan untuk menggambarkan kedudukan kewangan Tabung Haji bagi tahun yang sama, berdasarkan rekod dan pendekatan penilaian yang berbeza.
Jurangnya bukan RM4.8 juta.
Jurangnya RM4.8 bilion.
Ini bukan kesilapan menekan butang kalkulator. Ia bukan angka yang tersalah salin atau titik perpuluhan yang tersasar.
Satu penilaian menggambarkan Tabung Haji mencatatkan keuntungan. Satu lagi menyimpulkan institusi itu sepatutnya merekodkan kerugian.
Perbezaan sebesar ini tidak boleh dijawab dengan meminta rakyat memilih pihak mana yang mahu dipercayai. Rakyat perlu ditunjukkan bagaimana keuntungan RM3.4 bilion boleh bertukar menjadi kerugian RM1.4 bilion.
Jalan pengiraannya mesti dibuka.
Jabatan Audit Negara menjalankan audit statutori terhadap penyata kewangan Tabung Haji berdasarkan Akta Audit 1957 dan Akta Tabung Haji 1995. Objektifnya adalah untuk memberikan pendapat sama ada penyata kewangan yang disediakan pihak pengurusan memberikan gambaran benar dan saksama berdasarkan piawaian pelaporan kewangan yang berkuat kuasa ketika itu.
PwC pula menjalankan financial position review berdasarkan terma rujukan, skop dan kaedah penilaian yang berbeza.
Audit statutori dan semakan kedudukan kewangan bukan penugasan yang serupa.
Audit statutori menguji penyata kewangan berdasarkan kerangka pelaporan, bukti dan maklumat yang tersedia pada tarikh audit. Semakan kedudukan kewangan boleh menggunakan skop lebih luas, pelarasan berbeza dan pendekatan khusus bagi menilai keadaan sebenar sesebuah institusi.
Tan Sri Dr Madinah Mohamad menggambarkan perbandingan tersebut sebagai membandingkan epal dengan oren.
Kedua-duanya mungkin menilai institusi yang sama. Kaedah, tujuan dan sudut penilaiannya tidak semestinya sama.
Di Mana Hilangnya RM4.8 Bilion?
Perbezaan utama dipercayai berpunca daripada rawatan rosot nilai pelaburan, nilai syarikat subsidiari dan syarikat bersekutu, pembiayaan kepada syarikat berkaitan serta penurunan nilai beberapa aset pelaburan.
Rosot nilai bukan bermaksud wang tunai tiba-tiba hilang daripada akaun.
Ia merupakan pengiktirafan bahawa sesuatu aset atau pelaburan tidak lagi bernilai seperti angka yang direkodkan sebelumnya. Apabila rosot nilai diiktiraf, keuntungan boleh mengecil. Jika pelarasannya besar, keuntungan boleh bertukar menjadi kerugian.
RCI mengambil pendirian bahawa MFRS tidak digunakan sepenuhnya dalam penyata kewangan Tabung Haji bagi 2017. Menurut kenyataan rasmi Tabung Haji, penggunaan penuh piawaian tersebut sepatutnya menghasilkan kerugian RM1.4 bilion dan bukannya keuntungan RM3.4 bilion.
Pendirian itu jelas.
Madinah membawa satu lagi sudut yang tidak boleh diketepikan tanpa penelitian.
Menurut beliau, PwC menggunakan FRSIC Consensus 14 sebagai sebahagian asas kepada pelarasan yang dibuat. Berdasarkan surat Ketua Pegawai Eksekutif Institut Akauntan Malaysia yang dirujuknya, konsensus tersebut bukan piawaian mandatori yang mempunyai kedudukan setaraf MFRS yang diluluskan oleh Malaysian Accounting Standards Board.
Penerangan rasmi MIA turut menyatakan bahawa FRSIC Consensus ialah panduan dan amalan terbaik yang perlu dibaca bersama piawaian perakaunan.
Statusnya sebagai panduan tidak membuktikan secara automatik bahawa rawatan perakaunan Tabung Haji betul.
Pada masa sama, panduan itu tidak boleh diangkat menjadi satu-satunya tafsiran yang wajib diterima tanpa menjelaskan hubungannya dengan MFRS dan kedudukan Tabung Haji sebagai sebuah badan berkanun.
Inilah pertikaian sebenar yang perlu dijawab.
Adakah pelarasan PwC diwajibkan sepenuhnya oleh MFRS atau sebahagiannya lahir daripada tafsiran profesional yang lebih ketat berdasarkan FRSIC Consensus 14?
Jawapannya mesti datang bersama jadual, piawaian dan alasan bagi setiap pelarasan.
Siapa Sediakan Angka?
Pihak pengurusan menyediakan penyata kewangan, menentukan rawatan perakaunan, mengurus pelaburan dan memastikan kawalan dalaman berfungsi.
Lembaga pengarah mengawasi pengurusan, menilai prestasi dan memastikan tadbir urus dipatuhi.
Juruaudit tidak menyediakan angka asal dan tidak membuat keputusan pelaburan. Juruaudit menguji penyata, menilai bukti, mencabar andaian pengurusan dan akhirnya memberikan pendapat audit.
Pembahagian tanggungjawab ini penting.
Kelemahan pengurusan tidak secara automatik membuktikan juruaudit gagal. Kewujudan audit bersih juga tidak membebaskan pengurusan dan Lembaga daripada tanggungjawab terhadap angka yang disediakan serta keputusan yang dibuat.
Juruaudit masih bertanggungjawab mendapatkan bukti mencukupi, menguji andaian dan memastikan rawatan perakaunan mematuhi piawaian.
Rekod yang dibawa Madinah menunjukkan pasukan Jabatan Audit Negara sebenarnya mengesan isu rosot nilai. Pada peringkat teknikal, pasukan itu mencadangkan pendapat berteguran.
Masalah tersebut bukan langsung tidak dikesan.
Pertikaian bermula apabila Madinah membuat keputusan akhir untuk mengeluarkan pendapat tanpa teguran bersama Emphasis of Matter.
RCI melihat keputusan itu sebagai tidak cukup tegas.
Madinah mempertahankannya sebagai pertimbangan profesional seorang Ketua Audit Negara yang turut mengambil kira mandat sektor awam, kepentingan pendeposit dan kestabilan institusi.
Satu pihak melihat amaran yang sepatutnya membawa kepada teguran. Satu pihak lagi melihat perkara penting yang masih boleh diketengahkan tanpa mengubah keseluruhan pendapat audit.
Perbezaan itu tidak boleh diselesaikan dengan menjerit “untung” atau “rugi”.
Bentangkan Jalan Pengiraan
Rakyat tidak sepatutnya diminta memilih antara angka Jabatan Audit Negara dengan angka PwC berdasarkan kecenderungan politik.
Bentangkan terma rujukan PwC.
Dedahkan jadual penuh yang menukar keuntungan RM3.4 bilion kepada kerugian RM1.4 bilion. Nyatakan setiap aset yang mengalami rosot nilai, jumlah pelarasan, piawaian yang digunakan dan alasan profesional bagi setiap keputusan.
Kemukakan surat MIA yang dirujuk Madinah. Jelaskan kedudukan sebenar FRSIC Consensus 14. Terangkan sebab pasukan audit pada awalnya mencadangkan pendapat berteguran dan mengapa keputusan akhir berubah kepada Emphasis of Matter.
Buka kertas kerja yang boleh didedahkan tanpa menjejaskan kerahsiaan audit atau proses undang-undang.
RM4.8 bilion terlalu besar untuk dibiarkan terapung sebagai bahan ceramah.
Jika angka yang sama boleh menjadikan Tabung Haji kelihatan untung dalam satu laporan dan rugi dalam laporan lain, rakyat berhak melihat jambatan pengiraan yang menghubungkan kedua-duanya.
Jangan suruh rakyat memilih antara RM3.4 bilion untung dengan RM1.4 bilion rugi.
Bentangkan pelarasan RM4.8 bilion dan tunjukkan bagaimana setiap ringgit dikira.