Jangan Tukar Angka Perakaunan Menjadi Cerita Aset Dicuri
Aset yang jatuh nilai tidak tumbuh kaki lalu berjalan keluar dari Tabung Haji. Catatan rosot nilai dalam penyata kewangan juga bukan rakaman seseorang sedang membawa lari wang pendeposit.
Sebuah saham dibeli pada harga RM100. Apabila pasaran jatuh, nilainya tinggal RM60. Perbezaan RM40 mungkin perlu direkodkan sebagai rosot nilai. Nilai pelaburan berkurang, namun RM40 itu tidak semestinya telah dikeluarkan daripada akaun dan dimasukkan ke dalam poket seseorang.
Inilah kesilapan besar dalam tuduhan liar di media sosial. Istilah perakaunan diambil, dibuang konteksnya, kemudian dipersembahkan seolah-olah setiap ringgit rosot nilai ialah wang pendeposit yang telah dicuri.
Dakwaan itu mungkin mudah membangkitkan kemarahan, namun ia tidak menepati disiplin audit, perakaunan atau pembuktian jenayah.
Dalam pengertian akademik perakaunan, rosot nilai atau impairment berlaku apabila nilai aset yang tercatat dalam penyata kewangan lebih tinggi daripada jumlah yang munasabah untuk diperoleh semula melalui penggunaan atau penjualan aset berkenaan.
Prinsip asas IAS 36 menetapkan bahawa aset tidak boleh dicatatkan melebihi nilai boleh pulihnya. Jika nilai buku ialah RM1 juta sedangkan nilai yang boleh diperoleh semula dianggarkan RM700,000, perbezaan RM300,000 perlu diiktiraf sebagai kerugian rosot nilai. Rujuk: IFRS Foundation
Catatan itu mengurangkan keuntungan dan nilai aset dalam penyata kewangan. Ia tidak dengan sendirinya menyebabkan RM300,000 keluar daripada akaun bank. Ia juga tidak memindahkan hak milik aset kepada orang lain.
Aset berkenaan masih wujud dan masih dimiliki, kecuali terdapat transaksi lain seperti penjualan, pemindahan atau pelupusan.
Institut Akauntan Malaysia turut menerangkan bahawa rosot nilai berlaku apabila nilai tercatat sesuatu aset melebihi nilai boleh pulihnya. Dalam bahasa mudah, angka dalam buku dianggap terlalu tinggi berbanding jumlah yang masih boleh diperoleh daripada aset tersebut. Rujuk: Malaysian Institute of Accountants
Rosot nilai tetap merupakan perkara serius. Ia boleh menunjukkan pelaburan kurang berprestasi, harga pembelian terlalu tinggi, prospek perniagaan merosot atau anggaran pendapatan masa hadapan semakin rendah. Ia boleh mendedahkan kelemahan pengurusan dan keputusan pelaburan yang wajar dipersoalkan.
Kerugian ekonomi tetap bukan sabitan jenayah.
Laporan RCI Tabung Haji sememangnya membuat teguran tegas terhadap pengurusan rosot nilai pada 2017. Suruhanjaya mendapati dasar rosot nilai pelaburan berubah daripada paras 70 peratus kepada 85 peratus dan seterusnya 90 peratus. Menurut laporan itu, perubahan tersebut membolehkan TH merekodkan rosot nilai sekitar RM1 juta sahaja bagi tahun berkenaan. Laporan RCI, halaman 110
Dapatan tersebut membangkitkan isu sama ada nilai aset, keuntungan dan kemampuan mengagihkan keuntungan telah digambarkan dengan tepat. Itu ialah persoalan dasar perakaunan dan ketepatan penyata kewangan.
Ia belum membuktikan wang berkenaan dicuri.
Tan Sri Dr. Madinah Mohamad ialah bekas Ketua Audit Negara yang merupakan Ketua Audit Negara ketika audit penyata kewangan Tabung Haji 2017 dilaksanakan. Beliaulah yang menandatangani laporan audit berkenaan.
Ketua Audit Negara ketika itu bukan tidak mengesan masalah. Perubahan dasar rosot nilai yang tidak konsisten serta rosot nilai RM227.81 juta terhadap beberapa pelaburan subsidiari dan syarikat bersekutu yang tidak direkodkan telah dibangkitkan melalui Emphasis of Matter. Perkara itu turut dicatatkan dalam ringkasan laporan RCI. Rujuk: Ringkasan Eksekutif RCI
Inilah fakta yang sering dipadamkan daripada naratif media sosial. Jabatan Audit Negara membangkitkan isu rosot nilai. Pada masa yang sama, bekas Ketua Audit Negara itu menjelaskan bahawa pasukan auditnya tidak menemui bukti kecurian atau penyelewengan.
Tan Sri Dr. Madinah menegaskan bahawa jika bukti sedemikian ditemui, beliau bukan sahaja tidak akan menyembunyikannya, malah akan mengetengahkan dan melaporkannya kepada pihak berwajib.
Apabila ditanya mengenai istilah “sakau”, jawapan beliau cukup jelas:
“Saya tak faham apa erti sakau. We go by the facts and the evidence.”
Keterangan itu menjadi titik pemisah yang tidak boleh diputarbelitkan. Rosot nilai ditemui dan ditegur. Bukti kecurian pula, menurut bekas Ketua Audit Negara tersebut, tidak ditemui oleh pasukan auditnya.
Kenyataan rasmi TH mengenai dapatan RCI menyebut bahawa jika MFRS digunakan sepenuhnya, keputusan kewangan 2017 sepatutnya menunjukkan kerugian sekitar RM1.4 bilion berbanding keuntungan RM3.4 bilion yang dilaporkan.
Perbezaan sekitar RM4.8 bilion itu menunjukkan kesan pelarasan perakaunan terhadap keputusan kewangan. Ia bukan bukti bahawa wang tunai RM4.8 bilion dikeluarkan daripada Tabung Haji dan diserahkan kepada pencuri.
RCI sendiri membezakan kelemahan perakaunan daripada perkara yang memerlukan audit forensik. Bagi beberapa pelaburan bermasalah, Suruhanjaya mencadangkan semakan forensik untuk meneliti cara keputusan dibuat, urus niaga dilaksanakan dan kerugian berlaku. Rujuk: Bab Tiga Laporan RCI
Perbezaannya sangat jelas. Rosot nilai mengukur penurunan nilai aset dalam akaun. Audit forensik pula mencari dokumen, penerima manfaat, pelanggaran kuasa dan aliran wang.
Mengatakan rosot nilai bukan kecurian tidak bermaksud semua keputusan pelaburan betul. Ia juga bukan pengisytiharan bahawa semua pihak tidak bersalah. Jika terdapat bukti salah guna kuasa, dokumen palsu, konflik kepentingan atau wang mengalir kepada pihak tertentu, siasat dan dakwa berdasarkan undang-undang.
Apa yang ditolak ialah tindakan menghukum seseorang melalui istilah perakaunan tanpa bukti jenayah.
Jika mahu mendakwa aset Tabung Haji dicuri, jawab tiga perkara.
Siapa yang mengambilnya?
Berapa jumlah yang diambil?
Ke mana wang itu dipindahkan?
Jika tiada nama, tiada transaksi dan tiada aliran wang, jangan paksa angka rosot nilai memikul tuduhan yang tidak dapat dibuktikan.
Rosot nilai boleh membuktikan nilai pelaburan telah menurun. Rosot nilai tidak membuktikan aset telah dicuri.
Audit menuntut pengiraan. Kecurian menuntut pembuktian.