KUALA LUMPUR – Selepas 34 tahun kehilangan autonomi pentadbiran, Parlimen Malaysia kini kembali mempunyai kuasa untuk mengurus hal ehwal institusinya sendiri susulan penguatkuasaan Akta Perkhidmatan Parlimen 2025 (Akta 869) pada 1 Oktober 2026, sekali gus menandakan perkembangan penting dalam usaha memperkukuh kebebasan badan perundangan negara.
Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Undang-Undang dan Reformasi Institusi), Dato’ Sri Azalina Othman Said berkata, penguatkuasaan tersebut mengembalikan kedudukan Perkhidmatan Parlimen sebagai sebuah perkhidmatan berasingan yang membolehkan urusan pentadbiran, sumber manusia dan pengurusan institusi dilaksanakan dengan lebih bebas daripada struktur pentadbiran eksekutif.
Menurut beliau, pembaharuan itu bukan sekadar perubahan organisasi, sebaliknya menyediakan asas yang lebih kukuh kepada Parlimen untuk melaksanakan tanggungjawab menggubal undang-undang, meneliti dasar kerajaan dan mengawasi perbelanjaan awam secara profesional.
Sejarah autonomi Parlimen bermula pada 1963 apabila Akta Perkhidmatan Parlimen 1963 (Akta 394) diperkenalkan ketika pentadbiran Perdana Menteri pertama, Tunku Abdul Rahman Putra Al-Haj. Bagaimanapun, undang-undang tersebut dimansuhkan melalui Akta Perlembagaan (Pindaan) 1992 (Akta A837) yang berkuat kuasa pada 20 November 1992, menyebabkan pengurusan perkhidmatan Parlimen kembali bergantung kepada sistem perkhidmatan awam Persekutuan.
Usaha memulihkan kedudukan itu diteruskan apabila Rang Undang-Undang Perkhidmatan Parlimen 2025 diluluskan Dewan Rakyat pada 5 Mac 2025, diikuti Dewan Negara pada 20 Mac tahun sama. Penggubalannya turut disertai pindaan berkaitan kepada Perlembagaan Persekutuan sebelum kedua-duanya dikuatkuasakan pada 1 Oktober lalu.
Melalui Akta 869, Majlis Perkhidmatan Parlimen diperuntukkan sebagai badan yang bertanggungjawab mengurus aspek perjawatan, pembangunan sumber manusia, pentadbiran dan pengawasan kewangan perkhidmatan berkenaan.
Keanggotaannya merangkumi kepimpinan Dewan Rakyat dan Dewan Negara, pegawai kanan pentadbiran Parlimen serta wakil Ahli Dewan Rakyat daripada blok kerajaan dan pembangkang. Penyertaan kedua-dua pihak membolehkan kepentingan institusi diurus secara bersama tanpa tertumpu kepada kerajaan yang sedang memerintah.
Azalina turut memaklumkan bahawa cadangan keanggotaan majlis berkenaan dijadual dipertimbangkan dalam mesyuarat jawatankuasa pada 13 Oktober, sebagai sebahagian daripada langkah melaksanakan struktur pentadbiran baharu itu.
Dalam perkembangan berkaitan, beliau pada 7 Oktober menjelaskan bahawa pengasingan pentadbiran Perkhidmatan Parlimen daripada struktur perkhidmatan awam dijangka mengurangkan tekanan terhadap pegawai yang membantu jawatankuasa pilihan menjalankan fungsi semak dan imbang.
Sebelum ini, kedudukan pegawai Parlimen dalam sistem perkhidmatan awam yang sama dengan pegawai kementerian boleh menimbulkan kebimbangan ketika mereka membantu proses memanggil pegawai kanan kerajaan memberikan keterangan atau maklumat kepada jawatankuasa.
Melalui struktur baharu, pegawai yang memilih menyertai Perkhidmatan Parlimen akan berada di bawah pengurusan tersendiri. Perubahan itu diharap dapat memperkukuh kebebasan profesional mereka ketika membantu penelitian terhadap dasar, pentadbiran dan keputusan kerajaan.
Azalina turut membangkitkan rancangan membangunkan keupayaan penggubalan undang-undang dalam Parlimen sendiri bagi mengurangkan kebergantungan kepada Jabatan Peguam Negara. Kemudahan tersebut dijangka membantu Ahli Parlimen kerajaan dan pembangkang meneliti rang undang-undang, mencadangkan pindaan serta menyediakan Rang Undang-Undang Ahli Persendirian.
Bagaimanapun, beliau menegaskan bahawa autonomi pentadbiran tidak bermaksud Parlimen mempunyai kebebasan tanpa batasan atau terlepas daripada tanggungjawab terhadap Perlembagaan Persekutuan.
Dalam penjelasannya pada 5 Oktober, Azalina mengingatkan bahawa kebebasan institusi mesti bergerak seiring dengan akauntabiliti, termasuk pematuhan terhadap piawaian profesional dan kawalan pengurusan wang awam.
Beliau menjelaskan bahawa Parlimen tetap tertakluk kepada kerangka Perlembagaan, manakala pengurusan kewangannya perlu dilaksanakan secara berintegriti. Seksyen 12 Akta 869 juga memperuntukkan tanggungjawab kerajaan menyediakan dana tahunan yang mencukupi bagi membolehkan Perkhidmatan Parlimen melaksanakan fungsinya.
Pada masa sama, Seksyen 11 menetapkan bahawa Ketua Pentadbir Parlimen dilantik daripada kalangan anggota perkhidmatan awam am Persekutuan, tetapi menjalankan tanggungjawab pentadbiran di bawah kuasa dan arahan Majlis Perkhidmatan Parlimen.
Struktur tersebut membolehkan Parlimen mempunyai pengurusan yang lebih tersendiri tanpa mengetepikan keperluan kawalan kewangan, prosedur pentadbiran dan pertanggungjawaban terhadap penggunaan dana negara.
Bagi Azalina, keberkesanan pembaharuan ini juga bergantung kepada kemampuan Perkhidmatan Parlimen mengekalkan prinsip berkecuali dalam politik. Kemudahan penyelidikan, kepakaran perundangan, sokongan jawatankuasa dan perkhidmatan pentadbiran perlu diberikan secara saksama kepada semua Ahli Parlimen tanpa mengira kedudukan mereka dalam kerajaan atau pembangkang.
Beliau berpandangan bahawa institusi perundangan yang mempunyai kepakaran tersendiri akan lebih berupaya menghasilkan penelitian berkualiti terhadap rang undang-undang, dasar kementerian, laporan kewangan dan pelaksanaan program kerajaan.
Penelitian yang berkesan bukan bertujuan menghalang pentadbiran kerajaan, sebaliknya membantu memastikan keputusan dibuat berdasarkan maklumat yang mencukupi, peruntukan digunakan dengan bertanggungjawab dan undang-undang digubal dengan lebih teliti.
Walaupun Akta 869 telah berkuat kuasa, proses penyusunan skim perkhidmatan, penempatan kakitangan dan pembangunan kepakaran institusi masih memerlukan pelaksanaan berperingkat. Pegawai Parlimen sedia ada turut diberikan pilihan untuk kekal dalam perkhidmatan awam atau menyertai perkhidmatan baharu mengikut ketetapan yang berkaitan.
Azalina menegaskan bahawa pembaharuan institusi perlu dibangunkan untuk kekal berfungsi walaupun berlaku perubahan kerajaan, gabungan politik atau keanggotaan Parlimen. Kedudukan Parlimen sebagai institusi negara mesti terus dipelihara tanpa dipengaruhi pertukaran kuasa politik.
Selepas 34 tahun, penguatkuasaan Akta Perkhidmatan Parlimen 2025 kini memberikan peluang untuk memperkukuh profesionalisme pentadbiran, kebebasan penyelidikan dan keberkesanan fungsi pengawasan badan perundangan negara.
Namun, kejayaan reformasi tersebut tidak boleh diukur melalui penubuhan majlis atau perubahan struktur pentadbiran semata-mata. Penilaian sebenar terletak pada kemampuan Parlimen meningkatkan mutu undang-undang, memperkukuh ketelusan serta memastikan kepentingan rakyat terus menjadi keutamaan.
Bagi Azalina, autonomi Parlimen bukan matlamat terakhir reformasi, sebaliknya asas untuk membina sebuah institusi yang lebih profesional, berkesan, telus dan dipercayai rakyat.
Tags
Berita