Penggantungan sementara urus niaga tiga dana di bawah AmanahRaya Investment Management Sdn Bhd (ARIM) menimbulkan persoalan baharu mengenai kedudukan kewangan Zetrix AI Berhad, syarikat yang turut dikaitkan dengan tunggakan kutipan hasil Jabatan Pengangkutan Jalan (JPJ) berjumlah RM314 juta.
Perkembangan ini bukan lagi sekadar isu pembayaran tertunggak sebuah syarikat kepada kerajaan. Ia turut membuka ruang penelitian terhadap pengurusan risiko, perlindungan pelabur dan keberkesanan pengawasan terhadap syarikat swasta yang diberikan tanggungjawab mengendalikan wang awam.
Dalam konteks kutipan hasil JPJ, Menteri Pengangkutan, Anthony Loke Siew Fook, wajar memberikan penjelasan menyeluruh mengenai bagaimana tunggakan sebesar itu boleh berlaku di bawah pengawasan kementeriannya.
Prinsip perjanjian sebenarnya cukup jelas: “kutip hari ini, serahkan kepada kerajaan dalam tempoh satu hari bekerja selepas transaksi”.
Namun, antara 19 Mei hingga 30 September 2026, kutipan hasil kerajaan berjumlah RM314 juta gagal dipindahkan oleh MyEG dan Zetrix AI ke akaun Kementerian Pengangkutan.
Lebih membimbangkan, Anthony sendiri mengesahkan bahawa sebanyak 35 notis peringatan telah dikeluarkan dan empat sesi libat urus diadakan sebelum penggantungan perkhidmatan berkuat kuasa pada 5 Oktober.
Persoalannya, jika kewajipan pembayaran hanya mengambil masa satu hari bekerja, mengapa ketidakpatuhan boleh berlarutan lebih empat bulan sehingga tunggakan mencecah ratusan juta ringgit?
Apakah mekanisme kawalan kewangan yang dilaksanakan sepanjang tempoh tersebut? Adakah terdapat had maksimum tunggakan, jaminan kewangan atau tindakan penguatkuasaan automatik apabila syarikat gagal memindahkan kutipan mengikut syarat?
Lebih penting, pada peringkat manakah Anthony Loke dimaklumkan bahawa hasil kerajaan terus terkumpul tanpa diserahkan sebagaimana diwajibkan?
Isu ini menjadi semakin serius apabila cek bernilai RM231 juta yang diserahkan oleh syarikat untuk menyelesaikan tunggakan dilaporkan tidak dapat diproses oleh bank berikutan arahan pihak syarikat sendiri.
Perkembangan tersebut menimbulkan persoalan tentang kedudukan sebenar wang kutipan kerajaan, termasuk bagaimana dana berkenaan diuruskan sepanjang tempoh tunggakan.
Anthony menjelaskan bahawa kementeriannya telah mengambil tindakan melalui notis, rundingan dan akhirnya penggantungan perkhidmatan. Beliau turut menegaskan bahawa tunggakan RM314 juta bermula pada Mei 2026, bukannya terkumpul selama tiga tahun.
Penjelasan itu penting, namun masih belum menjawab persoalan utama mengenai keberkesanan pengawasan dan mengapa tindakan penggantungan hanya dilaksanakan selepas tunggakan mencapai jumlah yang begitu besar.
Dalam pentadbiran awam, tanggungjawab syarikat terhadap kegagalan mematuhi kontrak tidak menghapuskan keperluan kementerian menjelaskan keberkesanan sistem pemantauannya.
Pada masa sama, perhatian kini tertumpu kepada ARIM selepas pengurus dana itu mengumumkan penggantungan sementara urus niaga AmanahRaya Syariah Trust Fund, AmanahRaya Syariah Income Fund dan AmanahRaya Unit Trust Fund.
Penggantungan berkenaan melibatkan urusan langganan, penebusan serta pertukaran unit, susulan kekangan kecairan dan peningkatan risiko kredit berkaitan pelaburan tertentu.
Menurut laporan The Edge Malaysia, ketiga-tiga dana tersebut merupakan antara pemegang utama instrumen hutang yang diterbitkan Zetrix AI, dengan jumlah pendedahan gabungan dianggarkan melebihi RM500 juta tetapi kurang daripada RM600 juta.
Bagaimanapun, ARIM belum mengesahkan bahawa penggantungan itu berpunca secara langsung daripada tunggakan hasil JPJ. Penggantungan tersebut juga tidak dengan sendirinya membuktikan kegagalan pembayaran oleh penerbit instrumen atau kerugian pelaburan yang telah direalisasikan.
Walaupun kedua-dua isu belum terbukti mempunyai hubungan sebab akibat secara langsung, perkembangan melibatkan Zetrix AI ini memperlihatkan betapa pentingnya ketelusan kedudukan kewangan syarikat yang mempunyai tanggungjawab terhadap wang kerajaan dan pendedahan kepada dana pelaburan.
Anthony Loke bukan pihak yang membuat keputusan pelaburan ARIM. Namun, beliau mengetuai kementerian yang bertanggungjawab mengawasi pelaksanaan perjanjian kutipan hasil JPJ.
Sehubungan itu, penjelasan kepada rakyat tidak sepatutnya terhenti pada tindakan menggantung perkhidmatan dan mengeluarkan kenyataan mengenai tunggakan.
Kementerian Pengangkutan wajar mendedahkan kronologi penuh ketidakpatuhan, tindakan penguatkuasaan yang telah diambil, kedudukan wang kutipan serta langkah yang akan memastikan pelanggaran serupa tidak berulang.
Audit bebas terhadap mekanisme kutipan dan pemindahan hasil oleh ejen swasta juga wajar dipertimbangkan bagi mengenal pasti sama ada wujud kelemahan kawalan, kelewatan penguatkuasaan atau ketidakpatuhan terhadap prosedur yang ditetapkan.
RM314 juta bukan wang syarikat. Ia merupakan hasil kerajaan yang dipungut daripada rakyat dan wajib diserahkan mengikut ketetapan perjanjian.
Apabila syarikat gagal memenuhi kewajipannya, syarikat perlu dipertanggungjawabkan. Apabila tunggakan dibiarkan terus meningkat walaupun pelbagai peringatan telah dikeluarkan, keberkesanan pengawasan kementerian pula perlu diperiksa.
Inilah persoalan akauntabiliti yang perlu dijawab oleh Anthony Loke.
Dalam pengurusan wang rakyat, ketegasan dan kebertanggungjawaban bukan sekadar dinilai melalui tindakan yang diambil selepas tunggakan mencecah ratusan juta ringgit tetapi melalui keberkesanan pengawasan dan penguatkuasaan yang sepatutnya mampu mencegah tunggakan sebesar itu daripada berlaku sejak awal.