Kenyataan rasmi Fadzmel Fadzil, Setiausaha Akhbar kepada Menteri Kemajuan Desa dan Wilayah, telah mengubah sama sekali dimensi pertikaian berhubung kelewatan pembayaran kepada kontraktor projek luar bandar.
Isunya kini bukan lagi semata-mata sama ada Kementerian Kewangan telah menyekat peruntukan Kementerian Kemajuan Desa dan Wilayah atau KKDW berbelanja melebihi kemampuan. Pertikaian sebenar ialah sama ada angka yang dikemukakan MOF telah mengambil kira keseluruhan sejarah komitmen kontrak, tuntutan kemajuan kerja dan pembayaran tertangguh yang dibawa daripada tahun-tahun sebelumnya.
Pada 2 September 2026, Kementerian Kewangan menyatakan bahawa tiada sekatan dikenakan terhadap peruntukan projek jalan luar bandar. MOF mendakwa peruntukan tersebut telah disalurkan sepenuhnya, manakala masalah pembayaran berlaku kerana peruntukan tahun semasa hampir habis digunakan.
MOF turut mengemukakan angka yang menunjukkan perbelanjaan KKDW bagi projek jalan luar bandar melebihi peruntukan tahunan pada 2023, 2024 dan 2025. Bagi 2026 pula, sebanyak RM1.9 bilion dikatakan telah dibelanjakan sehingga Jun daripada peruntukan RM2.1 bilion. MOF kemudian mengumumkan kelulusan “peruntukan tambahan” RM300 juta bagi membantu membayar tunggakan kontraktor. Rujuk: Kenyataan rasmi Kementerian Kewangan
Penjelasan Fadzmel mencabar asas naratif tersebut.
Menurut beliau, istilah “berbelanja melebihi peruntukan” tidak menggambarkan dengan tepat mekanisme sebenar pengurusan kewangan kerajaan. Sesebuah kementerian tidak boleh sewenang-wenangnya membuat pembayaran tanpa butiran, waran dan peruntukan yang diluluskan.
Semua transaksi kerajaan diproses melalui Integrated Government Financial Management and Accounting System atau iGFMAS. Sistem itu digunakan untuk merekod, memproses, memperakaunkan dan melaporkan urus niaga kerajaan, termasuk pembayaran, pengurusan dana serta komitmen kewangan. Rujuk: Penjelasan rasmi Jabatan Akauntan Negara mengenai iGFMAS
Fadzmel tidak sekadar menafikan tuduhan bahawa KKDW berbelanja secara tidak terkawal. Beliau membawa perhatian kepada perbezaan penting antara perbelanjaan tahunan dengan komitmen kontrak yang telah diwujudkan lebih awal.
Surat Setuju Terima bagi sejumlah projek telah dikeluarkan antara 2019 hingga 2021. Walaupun pelaksanaannya terjejas akibat pandemik COVID-19, obligasi kontrak kerajaan tidak lenyap. Apabila projek kembali dilaksanakan, tuntutan bayaran berdasarkan kemajuan kerja turut dibawa ke tahun-tahun berikutnya.
Kontraktor yang telah menyiapkan kerja mengikut spesifikasi tidak boleh diberitahu bahawa bayaran mereka tidak dapat dibuat hanya kerana peruntukan tahun semasa hampir habis digunakan. Kerajaan mempunyai obligasi kontrak untuk membayar kerja yang telah dilaksanakan, diperiksa dan disahkan.
Atas sebab itu, ketiadaan data bagi 2019, 2020 dan 2021 dalam kenyataan MOF menimbulkan persoalan besar. Bagaimanakah gambaran lengkap boleh dibentuk sekiranya tahun-tahun ketika sebahagian komitmen kontrak diwujudkan tidak dimasukkan dalam pengiraan?
Angka bermula pada 2022 mungkin menunjukkan jumlah pembayaran yang dibuat pada sesuatu tahun, namun angka itu belum semestinya menjelaskan bila projek diluluskan, bila kontrak ditandatangani, bila kerja dilaksanakan dan daripada tahun mana liabiliti tersebut berasal.
Perkara paling signifikan dalam penjelasan Fadzmel ialah kedudukan RM300 juta yang diumumkan MOF sebagai “peruntukan tambahan”.
Menurut beliau, wang tersebut bukan peruntukan baharu atau bantuan luar biasa untuk menyelamatkan KKDW daripada kecuaian berbelanja. RM300 juta itu merupakan peruntukan bagi menampung komitmen dan tunggakan pembayaran terdahulu yang sememangnya perlu disalurkan.
Surat Kuasa Berbelanja bagi jumlah tersebut hanya dikeluarkan pada petang 1 September 2026 selepas isu kelewatan pembayaran dibangkitkan sekali lagi oleh Timbalan Perdana Menteri, Datuk Seri Dr Ahmad Zahid Hamidi, pada pagi hari yang sama.
Kronologi ini penting. Jika peruntukan berkenaan benar-benar telah disalurkan sepenuhnya seperti dinyatakan MOF, mengapa Surat Kuasa Berbelanja RM300 juta hanya dikeluarkan selepas isu tersebut dibawa kepada perhatian umum?
Perselisihan ini hanya boleh diselesaikan melalui dokumen. MOF perlu menjelaskan sama ada RM300 juta itu menambah siling peruntukan asal, merupakan pelarasan kepada peruntukan sedia ada atau pelepasan dana bagi obligasi yang telah diluluskan sebelumnya. Tarikh kelulusan, tarikh Surat Kuasa Berbelanja, sumber dana dan tujuan khususnya wajar didedahkan.
Fadzmel turut menjelaskan bahawa pembayaran tidak dilakukan secara terus oleh KKDW kepada kontraktor. Peruntukan disalurkan kepada Jabatan Kerja Raya atau agensi penyelia yang bertanggungjawab melaksanakan, mengesahkan dan mengurus pembayaran projek.
Rantaian ini menunjukkan bahawa kelewatan pembayaran tidak boleh disederhanakan sebagai kegagalan satu kementerian mengurus wang. Keseluruhan proses melibatkan kelulusan peruntukan, pengeluaran kuasa berbelanja, penyaluran kepada agensi pelaksana, pengesahan kerja dan pemprosesan tuntutan.
KKDW juga dikatakan telah menyusun semula peruntukan dalaman, mengehadkan komitmen baharu, membatalkan beberapa tender berimpak tinggi kepada masyarakat desa dan mengehadkan projek pada peringkat prapelaksanaan. Permohonan rasmi bagi menangani tunggakan pula telah dikemukakan kepada MOF sejak suku kedua 2026.
Langkah tersebut memperlihatkan bahawa masalah ini bukan muncul secara tiba-tiba pada 1 September. Amaran telah diberikan, rundingan telah berlangsung dan permohonan telah dikemukakan. Penyelesaiannya yang masih tertangguh menyebabkan kontraktor terpaksa menanggung tekanan aliran tunai, hutang pembekal, tuntutan subkontraktor dan kos operasi yang terus meningkat.
Ukuran sebenar kecekapan kerajaan bukan terletak pada siapa paling pantas mengeluarkan penafian. Ukurannya ialah sama ada kerajaan berani mengemukakan keseluruhan rekod, menunaikan obligasi kontraknya dan memastikan mereka yang telah menyiapkan kerja dibayar tanpa terus dipaksa menanggung kegagalan penyelarasan dalam sistem kerajaan.